DÒNG SÔNG THI SĨ .

[THAINGO-A1]

Chỗ em ngồi biết xưa là cát trắng .
Mai sau rồi ta sẽ gọi cố hương .

Nếu như dòng sông là cái phần nhạy cảm nhất trên cơ thể một xứ sở - thì với tôi - con sông CỔ CÒ - cái dòng sông đã bồi lấp đứt khúc từng quãng , loanh quanh dưới chân núi Ngũ Hành Sơn , luôn gợi mở trong trí tưởng về một miền xa vắng đẹp lộng lẫy một nổi buồn . Không giống như những nổi buồn của bao dòng sông lấp khác trong Lịch Sử , ví như : " Sông kia giờ đã nên đồng ...", để rồi từ nổi sắt se lở bồi của thời gian , mà chàng Thi sĩ đất Vị Xuyên - cái ông vua thơ trào phúng ấy đã một lần nuốt tiếng cười trào lộng của mình mà rưng rưng "... giật mình còn tưởng tiếng ai gọi đò ...''

Hẳn là , cho dù sức tưởng tượng của bất cứ ai - có giàu đến đâu cũng khó mà có những lần '' giật mình " vang động thời gian đến như thế . Người ĐÀ NẴNG bây giờ dường như ít ai để ý đến con sông lấp CỔ CÒ nầy . Mà kể ra cũng hợp lẽ theo dịch chuyển thời gian , bởi sông bồi - sông lấp - sông quên - thì nhớ làm gì .

Nói vậy - e những nhà nghiên cứu , những nhà địa phương học sẽ nổi giận , bởi sách vở của họ , khi viết về những vùng danh thắng Ngũ Hành Sơn luôn nhắc đến dòng sông CỔ CÒ về một thời xa xưa nào đó - tấp nập thuyền ghe chở hàng hoá xuôi ngược ĐàNẵng - Hội An . Thậm chí , gần đây còn có ý tưởng muốn khai thông lại dòng sông , cho khách du lịch nhàn du chiêm bái Hội An - Ngũ Hành Sơn bằng đường thuỷ .Bao nhiêu quên và bấy nhiêu nhớ đó hình như chẳng can dự gì đến Tôi và Em - vào cái đêm mà cả hai dường như quên đi tuổi tác của mình rong chơi giữa mùa Lễ hội Quan Thế Âm - chạy đuổi bắt từng chùm hoa đăng bồng bềnh trôi tấp vào nhau như đuổi bắt tuổi thơ của mình
Có thể nói , mỗi lần Lễ hội Quan Thế Âm được tổ chức hằng năm đều có dòng sông Cổ Cò dự phần , một dự phần có vẻ thi sĩ nhất .Sông mà thi sĩ ư ?. Có đấy ! Đến cây lá còn thi sĩ nửa huống là sông :
'' Cái cây thi sĩ vô tình đã .Biên những dòng thơ lá " bẽ bàng ". PHẠM HẦU thi sĩ trong bài thơ " Y LAN " đã viết như thế . Ở Ngũ Hành Sơn nầy , ông còn đắp thêm ngọn thi sơn sừng sững Vọng Hải Đài thơ bên cạnh một Vọng Hải Đài đá núi như muốn thi thố cùng vô tận kia cái lẽ huyền nhiệm của sự vĩnh hằng. Nhưng - dòng sông Cổ Cò trước chùa Quán Thế Âm lại thi sĩ với một âm hưởng khác . Đa thanh hơn , dìu dặt hơn trong ý nghĩ mỗi người biết đối thoại với sông.Không biết những nhà làm du lịch có nghe ra tiếng nói thời gian nơi đây , một thứ thanh âm không phải nghe ra bằng sức dòng chảy của sông mà câm lặng hiển thị bằng sự phai tàn của chính mình , góp cho đời sống một sự tĩnh lặng để ngẫm ra mọi cuộc tuần hoàn non dời bể lấp .

Chỗ quảng sông còn lại rộng nhất đối diện với hoa viên Chùa Quan Thế Âm ,ngay dưới khóm trúc bên bờ sông , đã có lần Tôi với Em và một người bạn thân thiết , suốt gần cả một buổi chiều nằm trên bãi cỏ xanh hồn nhiên ca hát : " Em gởi lên trời chon von tiếng hát .Chiều dần tan không lưu lại vết nào . Màu mây biếc , chim bay rồi xoá dấu . Cớ sao lòng ta đồng vọng tiếng lao xao ...."Làm sao có thể lấy Khoa học hay một thứ tríêt học nào đó để cắt nghĩa về sự hồn nhiên đẹp một cách tĩnh tại đến như thế. Dường như buổi chiều ấy- chúng ta thực sự quên đôi bàn chân gầy guộc của mình ngày ngày trên mặt đất gập ghềnh , mỗi người trong veo niềm tự do khoáng đạt, hát ca tưởng vô hồi vô hạn : " Có bà mẹ đi tìm con trên đỉnh đồi lan trắng .Có bà mẹ đi tìm con trong động hoa lan vàng .Có bà mẹ đã thành thơ ....." Giả dụ như buổi chiều đó- không ở dưới khóm trúc bên dòng sông Cổ Cò ấy , mà trên một dòng sông khác, sông Hàn chẳng hạn- cũng có thể là một buổi chiều thật đẹp - nhưng - chắc là một vẻ đẹp không tinh khiết được như thế nầy .Phẩm tính của dòng sông thánh hạnh hay là tôi cuồng tín nữa, cũng không rõ lắm.,hay là những niềm cô liêu thăm thẵm , bàng bạc với khói lam chiều trên con sông lấp lãng quên biết kêu gọi bạn đường.Sẽ khó lòng giải thích về một tương quan nào đó giữa thế giới và con người - bởi lẽ suy tưởng - suy cho cùng cũng chỉ đạt tới những ý tưởng nhưng lại khó bề đạt tới hiện hữu.Và vì thế-đức tin - hay nói rõ hơn là niềm đam mê cao cả dẫn đường cho ta đi tìm mọi ẩn lực của thế giới .Nơi ấy có thể sinh nở ra tình yêu , sinh nở ra một thăng hoa hay một nhiệm mầu , tất cả đều tiềm ẩn sự bí nhiệm kích thích niềm đam mê hướng tới siêu việt .

Có gì trên dòng sông Cổ Cò - cái con sông mà thời gian đã tước đoạt đi dòng chảy , lấp bồi đi từng quảng , từng khúc để tôi mãi vẻ vời, suy tưởng đến vậy .Thử đứng nhìn ngọn Kim Sơn uy nghiêm cao ngất - từ chân núi chùa Quán Thế Âm như ẩn mình bên vách núi ,lô nhô những hang động . Vâng , từ đó chuông chiều ngân dài làm mờ xa trên làn nước biếc tưởng như thấm đẫm vào sông không hồi kết thúc . Không gian núi sông như trầm tư đó sao không thể là thể khai minh ra lối đi vô tận cho một bình yên. Thấu đạt những giá trị ngoài mình để ngưỡng mộ đấy là tình trạng phóng thể . hình ảnh của các sinh hoạt tâm linh , tất cả đều là dự phóng của sự cảm thức bên trong mỗi con người .

Bao lần lễ hội Quán Thế Âm- một lễ hội giờ đã thành dân gian hoá trong các sinh hoạt văn hoá cộng đồng, Nhưng - với tôi , mọi âm hưởng lễ hội ấy không khởi từ gióng lên hồi trống khai hội - mà từ sông ấy hoa đăng bồng bềnh ấy đã trở thành những hào quang vĩnh cửu , hễ mỗi lần ánh lên lung linh là từ sâu thẵm tôi nghe ra lời sông gọi mình quay về ....Cũng có thể là tiếng hát dịu vợi vút lên trời của em - một thứ âm thanh kỳ lạ , hễ cứ lẩn vào thế giới mờ tan cùng sương trắng trên dòng sông là tôi lại diễn dịch ra : " Có bà mẹ đi tìm con trên đỉnh đồi lan trắng ...."

Hư vô hay là gì tôi cũng không rõ nữa -nhưng - dòng sông thi sĩ của tôi ơi ....người đã truyền tâm cảm ấy tự bao giờ để tôi ngâm hoài không dứt về một cố hương xa thẵm - nơi sông lấp, sông bồi mà tình yêu ngày ngày cứ mãi ...xanh .

Nguyễn Nhã Tiên .