Nhớ khói rơm chiều

[THAINGO-A1]

NHỚ KHÓI RƠM CHIỀU.

Sẽ chẳng bao giờ phố thị,
Nghìn năm sau rơm vẫn rơm vàng....

Chắc rằng kẻ “quê mùa” cuối cùng của nhân loại thuộc về những cây rơm vàng chất cao lềnh khềnh thách thức với những cơn gió đông hắt hiu thổi lạnh. Gọi là cây rơm, vì sau mùa màng thu hoạch đông xuân - hè thu, người ta gánh về chất cao thành cây làm “lương thực “dự phòng cho trâu bò vào những ngày mưa lũ thiếu cỏ, hoặc có nơi dùng làm chất đốt thay cho củi. Ở nông thôn miền Bắc ngày xưa, rơm còn thay cho chiếu chăn để chống lại mùa đông giá rét. .Vùng chiêm trũng Thái Bình mênh mông, rơm còn không đủ làm chất đốt, người ta phải lấy cỏ, phơi phóng cho khô để phụ họa củi lửa cùng rơm, kiểu như độn khoai sắn vào gạo cho theo mùa giáp hạt.

Không biết những tâm hồn phố thị vừa bước ra khỏi cánh đồng nhọc nhằn bao thời vụ, còn mấy ai nhớ về rơm không nhỉ?

Hình như có vô khối giấc mơ được sinh thành trên những cánh đồng lãng mạn khói rơm rạ chật cứng trời chiều.

Hình như, cũng có không biết bao nhiêu con người được sinh ra từ những ổ rơm vàng, tựa như tổ chim chóc -Quê hương của những tình yêu vụng trộm, thầm kín.

Rơm đẹp đẽ như thế, thi ca như thế, cón ai nhớ ai quên.

Cái mùi ngây ngấy, ngai ngái của rạ rơm vừa thu hoạch xong trên những cánh đồng hay cái mùi ẩm ẩm, khê khê của rạ mục, rạ cũ, không biết có thể gọi là “mùi hương “được không nhỉ? Hương đồng ấy mà. Tôi thì dứt khoát không thể nào quên cái “mùi hương ' của những ngọn lửa đồng đốt lên từ rơm rạ. Bất cứ nơi đâu, ngọn gió mang thứ khói rơm rạ ấy bay về là cả trời xứ sở của tôi lại hiện ra.

Quê tôi, vùng đất ba châu mầu mỡ, tằm tang, hoa trái, - lúa chỉ được gieo vào vụ tháng mười. Lúa gieo -dường như là để chống lại sự hoang hóa của đất qua mùa mưa lũ chờ đến vụ xuân, bởi lúa tháng mười thất bát là chuyện thường, thu hoạch rạ rơm nhiều hơn hạt gạo. Có lẽ vì thế, những Viện nông nghiệp, những nhà khoa học giỏi giang đến mấy, như Tiến sĩ lúa -cũng chẳng ai hơi sức đâu mà nghiên cứu, lai giống ra hạt lúa gieo, chơi trò ú tim với lũ lụt hằng năm. Vậy là, những tên gọi giống lùa xưa dần hồi cũng biến khỏi cánh đồng tuổi thơ đầy phù sa tươi tốt. Bây giờ về làng, khó có thể nghe những nhà nông trẻ nói đến hạt lúa cac, lúa lốc, lúa mận (chùm) ,lúa đen, lúa đúc, lúa trì trì. ... Ai đã từng ăn chén cơm nấu bằng các thứ gạo ấy cùng với cá rô chiên, cá tràu kho tộ, chắc chắn sẽ thấy cái ngon của cơm Tây, cơm Tàu chỉ là hàng em út. Cứ hỏi các cụ xưa khắc biết là ngon đến dường nào. Một cái nồi đất, hoặc nồi đồng - nấu những loại gạo có mầu nâu sẫm (lúa đen) , màu hồng sẫm (lúa lốc), màu nâu sáng (lúa can) .....gạo màu nào thì cơm màu nấy, cơm chín rồi thì bới ra, ngồi ngắm không thôi và nghe cái hơi hướm từ khói bốc lên mà mê mẫn linh hồn. Cùng anh em với các giống lúa ấy còn có: lúa ngự. Chắc rằng “Vua lúa”, cái giống làm ra gạo cho Vua ăn chứ nào dễ gì. Vậy mà bây giờ ra đến Huế, thử một bữa cơm Cung Đình cũng không hề nghe mùi lai gạo ấy ở đâu.

Từ cái sự khói rạ rơm hong ấm trời đông, tôi lại nhớ đến “hạt gạo làng ta”, nhớ đến Mẹ, đến em, những mùa đông quây quần bên bếp lửa ngong ngóng cái bánh xèo, bánh đa, bánh đúc..... được làm ra từ gạo ấy. Những loại bánh thô kệch vụng về mà nhân hậu, mà nguyên chất bổ dưỡng, góp phần làm nên Văn hóa ẩm thực rực rỡ sau lũy tre làng. Có điều, bao bờ bãi, nương dâu, bao gềnh cao, gành cạn làng tôi giờ đây không còn nữa. Cùng với bao nhiêu non dời, bể lấp - dịch chuyển, đổi thay -Hàng trăm hecta đất màu mỡ ven sông bị lũ cuốn trôi về biển cả. Các cụ già làng tôi bảo rằng: để có lại được bao nhiêu đất đai ấy -có khi phải hàng bao nhiêu thế kỷ.

Bây giờ thì còn có cơm niêu, cơm nồi đình đám ở các nhà hàng, nhưng mà thời thượng, mà giành cho kẻ trưởng giả học làm sang.

Đi giữa hoang vắng ngày đông trong một làng quê đã di dời gần hết, hình như lấp vào khoảng vắng ấy - mây khói cũng nhiều hơn. Nhưng tôi thèm một thứ khói khác - Khói đồng, khói của rạ rơm.

Chính cái hương khói ngây ngấy, ngai ngái của lửa rạ bập bùng ấy mới đủ sức tạo dựng lại cái thiên đường ngập ngụa tuổi thơ tôi!

Nguyễn Nhã Tiên.