NĂM KỶ SỬU - NÓI CHUYỆN VỊNH TRÂU GIÀ .

[THAINGO-A1]

Năm 1902 , Vua Thành Thái ra Hà Nội dự lễ khánh thành cầu Doumer ( sau nầy đổi là cầu Long Biên ).Các bậc khoa bảng và các quan chức từ cấp tỉnh trở lên đều phải đến bái yết . Nguyễn Khuyến cũng phải đến dự .

Lúc ấy cùng đi với Vua Thành Thái còn có cả bà Hoàng Phi. Bà nầy là con gái của Phụ Chánh Nguyễn Trọng Hợp, trước kia - nếu không bị Nguyễn Hoan ( con trai trưởng cụ Nguyễn Khuyến chê bỏ thì đã trở thành con dâu của cụ rồi .
Nay bà ta đường đường là một Hoàng Phi. Sự thay bậc đổi ngôi nầy khiến Nguyễn Khuyến rất khó chịu . Lại thêm - chễm chệ bên cạnh Vua Thành Thái còn có cả Viên Toàn Quyền Pall Doumer nữa , nên cụ càng bực bội .
Bởi vậy , khi làm lễ lạy chào , riêng Nguyễn Khuyến cứ lúng túng , chần chừ nên bị vua Thành Thái quở trách .Nguyễn Khuyến viện lý do - mình già nua - chống chế cho qua chuyện .
Khi biết con người già nua , còm cõi , lụ khụ như một con trâu già đang đứng kia là ; Tam Nguyên Yên Đổ- một bậc khoa bảng , một nhà thơ lừng danh- Vua cũng nể , nhưng lại bắt cụ phải làm một bài thơ tạ tội - lấy đề là " Vịnh trâu già " . ( chả là hình ảnh Nguyễn Khuyến đã làm nảy ra cái tứ này trong óc ông vua ).

Suy nghĩ chốc lát Nguyễn Khuyến xin đọc :

" Một nắm xương khô , một nắm da ,
Bao nhiêu cái ách đã từng qua .
Đuôi khom biếng vẫy Điền Đan hỏa .
Tai nặng buồn nghe Nịnh Tử ca .
Sớm thả vườn đào chơi đủng đỉnh .
Tối về thôn Hạnh thở nghi nga .
Có người toan giết tô chuông mới
Ơn đức vua Tề lại được tha ! ".

Bài thơ này rất hay , rất sát đề . Nói về trâu nhưng lại nói lên được tâm trạng của mình :

Ta ốm o còm cõi vì đời nhiều tai ách .
Ta chán ngán những việc xảo trá như chuyện lửa Điền Đan .
Ta chán ngán những lời ton hót của những kẻ nịnh bợ .
Người ta chỉ chực giết thịt ta đấy, ông có tha ta như vua Tề tha trâu thì tha .

Chắc Vua Thành Thái cũng hiểu ý của Nguyễn Khuyến , cho nên ông vua rất khen câu cuối " Ơn đức Vua Tề ...."rồi tha và còn thưởng cho Nguyễn Khuyến nữa .

ĐÌNH HIẾU .


1/ Điền Đan : Tướng nước Tề .Khi quân Tề bị quân Yên vây khốn , Điền Đan cho buộc giáo mác vào sừng trâu , buộc rơm có tẩm dầu vào đuôi trâu rồi châm lửa . Trâu bị nóng , xông bừa vào hàng ngủ quân Yên . Quân Yên khiếp sợ bỏ chạy . Nhờ vậy quân Tề được giải thoát .

2 / Nịnh Tử : Tức Nịnh Thích , có tài nhưng không ai biết đến . Ông làm nghề chăn trâu, thường gõ vào sừng trâu mà hát , nói lên chí lớn của mình . Sau đó , Quản Trọng dùng ông làm Tướng nước tề. Tác giả dùng chữ " Nịnh Tử " với ẩn ý là kẻ nịnh .

3/ Vườn đào thôn Hạnh : Vũ Vương đánh Trụ, dùng trâu bò làm phương tiện vận tải rất đắc lực . Diệt xong Trụ , ông ra lệnh ba năm cấm giết trâu bò , sớm cho ăn ở vườn đào , tối về nghĩ ở thôn Hạnh .

4/ Ơn đức Vua Tề : Tề Tuyên Vương thấy lính dắt trâu đi qua trước thềm , con trâu run rẩy , sợ hãi . Vương hỏi - thì biết họ dắt trâu đi giết lấy máu tô chuông , bèn ra lệnh tha trâu - không giết nữa .