Lê Uyên Phương

[THAINGO-A1]

Lê Uyên Phương là bút hiệu người nhạc sĩ ghép từ tên chung của vợ (Lê Uyên) và tên mình (Phương). Theo Lê Uyên Phương cho biết tên thật của anh là Lê Minh Lập, sinh ngày 02 tháng 02 năm 1941 tại Đà Lạt. Vì sinh ra vào thời kỳ chiến tranh nên giấy tờ hộ tịch bị thất lạc, nên Lê Uyên Phương đã đôi lần phải làm lại giấy khai sinh. Và mỗi lần khai là một lần tên anh bị viết sai bởi viên chức hộ tịch ! Khai sinh lại lần đầu tiên tên Lê Minh Lập bị đổi thành Lê Minh Lộc. Làm khai sinh lần thứ hai thành Lê Văn Lộc. Từ đó anh không đổi nữa, giữ luôn tên Lê Văn Lộc làm tên chính thức trên giấy tờ.

Bắt đầu viết nhạc từ năm 1960. Khi viết nhạc anh lấy tên là Lê Uyên Phương, và khi trình diễn cùng Lê Uyên, hai người lấy tên là cặp song ca Lê Uyên và Phương.

Từ Đà Lạt đến, nhạc sĩ Lê Uyên Phương đã đem một luồng gió mới đến cho âm nhạc miền Nam vào những năm mà cuộc chiến bước vào thời kỳ khốc liệc qua các bài hát song ca cùng người vợ trẻ Lê Uyên. Giới trẻ sinh viên, học sinh đã đón nhận cặp song ca này nồng nàn.

Vượt biên và định cư tại nam California. Sau 15 năm chung sống, hai người đi đến đổ vỡ vào khoảng 84, 85. Họ có với nhau hai con gái là Lê Uyên Uyên và Lê Uyên My.

Sau một thời gian điều trị ở bệnh viện UCI (University Of California in Irvine) Lê Uyên Phương đã về nhà người con gái lớn của anh là Lê Uyên Uyên để sống những ngày bi thảm với một tình trạng sức khỏe sa sút do căn bệnh ung thư phổi tàn phá. Và cuối cùng anh đã lại được đưa lại bệnh viện này để trút hơi thở cuối cùng vào chiều thứ Ba 29 tháng 06 năm 1999, hưởng dương 59 tuổi. Ông ra đi trong niềm luyến tiếc của mọi người yêu âm nhạc.



Lê Uyên là một nữ ca sĩ đã thành danh từ khi còn ở trong nước, với tiếng hát đã gắn liền với những ca khúc của Lê Uyên Phương kể từ cuối thập niên 60. Ra đến hải ngoại tên tuổi của Lê Uyên vẫn giữ được một chỗ đứng cao với một giọng hát mạnh cùng một sự diễn đạt đầy tình cảm. Sau trên 30 năm góp mặt trong làng ca nhạc, tuy rằng hiện nay những hoạt động của chị cũng như những ca sĩ cùng thời khác không còn được mạnh mẽ như xưa, nhưng đối với mọi người thì Lê Uyên vẫn là một khuôn mặt lớn.

Lâm Phúc Anh là tên thật của Lê Uyên, người đã hợp với Lê Văn Lộc, tức Phương thành một cặp song ca chuyên trình bày những nhạc phẩm do Lê Uyên Phương sáng tác, đã trở thành một biểu tượng cho tình yêu của tuổi trẻ, cho tư tương của một thế hệ trương thành trong chiến tranh ở những thập niên 60 và 70.

Lê Uyên sinh ngày 17 tháng 07 năm 1952 tại phố Hàng Bồ, Hà Nội. Một chi tiết rất ít người biết Lê Uyên là người Trung Hoa thuần chủng. Thân mẫu chị người gốc Hải Nàm và thân phụ chị là người Triều Châụ Thân mẫu Lê Uyên - hiện ở cùng với chị, vẫn khỏe mạnh và còn thường xoa “mà chược” với bạn bè - là người vợ thứ 5 của thân phụ chị, một thương gia đã có tất cả 9 đời vợ trước khi ông qua đời vào năm 1988. Gia đình Lê Uyên gồm bố mẹ, Lê Uyên và người em gái tên Lâm Phi Yến từ Hà Nội di cư vào Chợ Lớn năm 54 và cư ngụ trong một ngôi nhà rất khang trang, cũng là nơi đặt văn phòng của một công ty vận tải chạy đường Qui Nhơn, Huế và Đà Nẵng do thân phụ chị khái thác.

Trong những năm đầu cùng nhau đi hát, Lâm Phúc Anh và Lộc chỉ giới hạn phạm vi hoạt động của mình trong khuôn viên đại học trước khi chính thức lấy tên Lê Uyên và Phương vào năm 69, sau lần trình diễn tại quán Thằng Bờm của phong trào Du Ca Việt Nam. Ngay sau đó Lê Uyên và Phương (để phân biệt với Lê Uyên Phương là tên Lộc ký dưới những nhạc phẩm do anh sáng tác) đã được mời hát 19 buổi liên tiếp tại 19 địa điểm khác nhau tại Sài Gòn.

Sau khi Phương qua đời, Lê Uyên đã đứng ra thực hiện được 2 CD gồm một số ca khúc của anh, CD thứ nhất là “ Yêu Nhau Khi Còn Thơ” gồm những nhạc phẩm đầu tay của Lê Uyên Phương sáng tác từ đầu thập niên 60, phần lớn được ra đời ở Pleiku là nơi anh đã từng dạy học một thời gian, trước khi trở về Đà Lạt. CD thứ hai mang tựa đề “ Tình Như Mây Cõi Lạ “, gồm 9 nhạc phẩm trong tổng số trên 40 bài nhạc phổ từ những thi phẩm của thân hữụ Lê Uyên cho biết những ca khúc khác sẽ được đưa vào những bộ CD “Tình Như Mây Cõi Lạ“ khác. Khi ra đến hải ngoại vào năm 79, Lê Uyên và Phương vẫn là một sự kết hợp tốt đẹp trên phương diện tình cảm cũng như trình diễn cho đến khi hai người chia tay vào khoảng giữa thập niên 80. Một thời gian sau, họ tái kết hợp về mặt nghệ thuật qua những lần xuất hiện trên những chương trình video của các trung tâm Làng Văn, Thúy Nga và nhất là Asia đã được khán thính giả đón nhận một cách nồng nhiệt.


Chuyện tình Lê Uyên & Phương

Năm ấy, nàng là cô học sinh trung học xinh đẹp và ngây thơ, được cha (một thương gia giàu có) cho lên Đà Lạt để theo học ở một trường Tây có tiếng. Tên khai sinh của nàng là Lâm Phi Anh.

Chị như con nai hiền và anh như một khu rừng già luôn xòe bóng mát chở che Chàng hơn nàng 11 tuổi. Năm ấy chàng đã là một ông thầy giáo dạy Triết và dạy Nhạc tại một vài trường ở Đà Lạt. Chàng được học violon từ bé và bắt đầu sáng tác nhạc từ năm 20 tuổi, nhưng không ký tên thật là Lê Minh Lộc mà dùng bút danh Lê Uyên Phương. Chàng là một người đa tài, nhưng cho đến 27 tuổi vẫn chưa có “mảnh tình vắt vai”. Lý do? Trên thân thể chàng có những khối u lạ. Mặc dù bác sĩ chưa định ra chính xác là bệnh gì, nhưng ai cũng nghĩ chàng mắc bệnh ung thư xương - không biết sẽ ra đi vào lúc nào - vì thế chẳng nên yêu đương làm chi để khỏi gây khổ luỵ cho người khác.

Thế nhưng, họ đã gặp nhau và say đắm yêu nhau - như là định mệnh.

Bài viết sau đây của nhà văn Song Thao về cuộc đời và hoàn cảnh những tác phẩm do Lê Uyên Phương ra đời

“Hồi đó... Nàng quen em gái anh và thỉnh thoảng vẫn lui tới nhà. Lúc đầu nói chuyện thường thường rồi sau anh trở thành “cố vấn” của nàng. Nàng hỏi ý kiến anh đủ thứ chuyện kể cả chuyện yêu đương nhăng nhít”. Họ yêu nhau lúc nào không biết. Tôi hỏi anh ngỏ tình yêu ở đâu. Trên đồi! Đà Lạt có những ngọn đồi mộng mơ cho những kẻ yêu nhau quấn quít...”

“Tiếng Lê Uyên và Phương từ chiếc máy cassette quấn lấy nhau vọng ra: “ ...Lệ ngập ngừng bờ mi. Giọt nước mắt lăn nỗi buồn. Giọt nước mắt xa cách vời vợi trông. Giờ này còn nhìn nhau. Nhìn đắm đuối như suối bền. Nhìn suốt kiếp như chết mòn. Nhìn hấp hối thương đau. Ngày mai ta không còn thấy nhau” (Cho Lần Cuối). Anh khẽ bảo tôi chính vì bài này mà người ta đồn là anh sắp chết. Bệnh tật của anh đã trở thành huyền thoại. Người ta bảo là anh chỉ còn sống được một năm nữa. Người ta đồn là vào năm 1972 anh sẽ chết. Anh đưa bàn tay trái cho tôi coi. Trên lưng ngón tay trỏ nổi lên một cục bằng trái cà chua nhỏ đỏ au và mòng mọng. Những đường gân máu chạy nổi thấy rõ. “Bác sĩ cũng chưa thể định là bệnh gì. Bây giờ nó đã nổi thêm trên mấy ngón khác và một vài chỗ trong người. Muốn chữa bây giờ chỉ có thể cắt ngón tay này nhưng tôi chưa muốn cắt”. Anh xác nhận là những bài ca viết về sự chia phôi không phải là do bị ám ảnh bởi cái chết nhìn thấy trước mà do sự rắc rối và xa cách của mối tình đẹp nhất đời anh và khi được hạnh phúc anh luôn luôn sợ ngày nó sẽ hết. Người nghệ sĩ không những sống cho mình mà còn thông cảm được với cuộc sống của những người khác. Anh đã nhìn thấy cái chết và đã nghĩ nhiều về cái chết...”

“Chuyện tình của họ đòi đoạn đớn đau. Gia đình nàng không chấp nhận. Họ mê say trong trốn chạy. Năm 1968, hai người sống ở Sài Gòn. Họ không có một chỗ gặp gỡ nhau. Suốt ngày hai người ngồi trong sân nhà ga Sài Gòn. Thỉnh thoảng họ phải làm bộ ngoắc tay những hành khách ngồi trên xe ca của hãng Hàng không Việt Nam cho ra vẻ ngồi chờ người nhà. Mỗi ngày chỉ có một mẩu bánh mì nhỏ trong bụng. Họ sống như vậy một tháng trời. Tình yêu của họ được kết hợp bằng những ngày không có nhau. Chính những ngày xa cách nhớ thương là thời gian anh sáng tác nhạc. Những bản nhạc đang dần dần quen thuộc với mọi người được kết tinh trong sự nhớ thương đó nên nặng mang sự chia phôi. Mười hai bài trong tập “Khi Loài Thú Xa Nhau” được viết trong thời kỳ này. Nó không còn mang tình yêu thơ mộng, tình yêu trong trí tưởng, thật xa và thật huyền diệu như mười bài trong tập “Yêu Nhau Khi Còn Thơ” được sáng tác trong thời kỳ trước đó khi chưa gặp Lê Uyên”.

...“Đà Lạt hoang sơ quyến rũ đã đưa anh trở về những rung cảm nguyên thủy của buổi hồng hoang. Không có Đà Lạt chắc khó có một thứ nhạc độc đáo Lê Uyên Phương. Mỗi ngày anh thức dậy từ sớm đi lang thang khắp núi đồi Đà Lạt tới khoảng nắng lên thì trở về nhà nghỉ. Khi mặt trời đi ngủ anh lại đi cho tới tối trở về ngồi vào viết tới sáng”.

(Tạp chí Thời Nay, ngày 15/11/1970)

Tưởng nhớ Lê Uyên Phương
Trường Kỳ



Trong lần về Sài Gòn vào tháng 4 năm 2008 vừa qua, người viết đã có dịp gặp gỡ nữ ca sĩ Lê Uyên cũng về hát ở Sài Gòn trong một chương trình đặc biệt dàh cho người đã chung sống với chị 15 năm và đã cùng chị phối hợp thành một cặp song ca nổi tiếng, chính là Lê Uyên Phương. Về Sài Gòn lần này, Lê Uyên đã trình bầy một số nhạc phẩm tiêu biểu của Lê Uyên Phương và nhắc lại một số kỷ niệm về người chồng quá vãng. Trước đây, người viết có lần trở lại ngôi nhà xinh xắn của Lê Uyên Phương trên đường số 55 tại thành phố Long Beach, nam California, đúng vào dịp giỗ lần thứ 9 của anh vào mùa hè năm 2008 vừa qua.

Đúng 10 năm trước, Lê Uyên Phương và người viết đã có một buổi nói chuyện thân mật trong ngôi nhà này, ngôi nhà có một góc làm studio thu thanh. Dọc theo bức tường có cầu thang lên lầu là những họa phẩm do anh sáng tác. Góc kia là những posters và hình chụp nghệ thuật được lồng kính treo trên vách, vv... Tất cả vị trí của những đồ vật đó gần như không hề thay đổi. Chỉ thiếu bóng dáng quen thuộc của Lê Uyên Phương trong chiếc áo thun ngắn tay và chiếc quần jean sờn gấu, bạc mầu.

Nhân dịp tưởng nhớ Lê Uyên Phương trong năm giỗ thứ 9, một số chi tiết về anh, những kỷ niệm qua tâm sự của Lê Uyên xin được chia sẻ cùng bạn đọc.

Từ thời kỳ tốt đẹp nhất về tình cảm của Lê Uyên và Phương đã nhuốm màu bi quan, khi đầu óc anh thường liên tưởng đến phân ly, xa cách «Đời sống của Phương là cây cỏ, núi đồi, chim chóc, cà phê, bình trà buổi sáng... và cây đàn guitar. Nhìn những viên sỏi vô tư, đầy mộng mơ, anh nghĩ đến một ngày những viên đá đó sẽ trở thành tấm mộ bia. Trên đó ghi ngày sinh, ngày tử của mình. Tấm bia mộ đó sẽ ôm ấp hình hài của chúng ta.



Lê Uyên Phương có cục bứu trên tay từ khi mới sinh ra và bác sĩ cho biết là ung thư xương, đúng như Lê Uyên tâm sự: "Khi Phương mới sinh ra, anh đã có một cục bướu trên tay, mỗi ngày cục bướu lớn dần. Cây đàn đầu tiên anh chơi là cây vĩ cầm. Và tới lúc cục bướu trên ngón tay lớn dần, anh không thể bấm những 'accords' được nữa nên chuyển sang tây ban cầm. Từ đó, cây guitar là người yêu, là đời sống của Phương. Anh dùng cây guitar để viết thành những ca khúc trong đời sống âm nhạc của anh."

Về tên Lê Uyên Phương của mình, anh cho biết: Phương chính là tên của thân mẫu anh: Công Tằng Tôn Nữ Phương Nhi. Lê là họ của thân phụ anh. Uyên là tên người con gái đầu tiên anh gặp. Người phụ nữ tên Uyên đó đã có gia đình, hiện cư ngụ tại Pháp, từng liên lạc với anh nhân một chuyến anh sang đây, nhưng anh không có dịp để gặp lại. Với mối tình đó, Lê Uyên Phương đã viết ca khúc đầu tay Buồn Đến Bao Giờ tại Pleiku khi mới 19 tuổi.

Sau này khi anh gặp Lê Uyên và cùng đi hát, anh dùng tên này để đặt cho chị vì Lê Uyên không muốn dùng tên thật của mình trong lần đầu tiên trình diễn chung tại quán Thằng Bờm, (nơi sinh hoạt của Phong Trào Du Ca Việt Nam tại Sài Gòn những năm 1970). Khi viết nhạc anh lấy tên là "Lê Uyên Phương", nhưng khi trình diễn song ca, anh đặt là "Lê Uyên và Phương". Cơ duyên gặp gỡ Lê Uyên để sau đó trở thành cặp song ca nổi tiếng, anh cho biết nhà hai người ở gần nhau trên đường Võ Tánh - Đà Lạt khi Lê Uyên từ Sài Gòn lên. "Từ mùa Đông năm 1966, khi Lê Uyên từ Sài Gòn lên Đà Lạt để học, nhà tôi cách nhà Phương một căn thôi. Và chúng tôi đã yêu nhau ngay lập tức, ngay cái ánh mắt đầu tiên khi mới gặp nhau". Từ đó, Đà Lạt làm bối cảnh cho tình yêu của hai người.



Lê Uyên Phương lập gia đình với Lâm Phúc Anh (tức Lê Uyên) vào năm 1968, sống với nhau trong tình yêu tuyệt vời tưởng như không có gì chia cắt được. "Đời sống của chúng tôi thuở đó nếu không cần ăn, không cần ngủ mà được sống thì chúng tôi sẽ không ăn, không ngủ để yêu nhau vì thời gian có nhau rất ít. - Bởi có thể ngày mai chúng ta sẽ không còn nhìn thấy nhau. Đó là một hạnh phúc rất lớn lao của riêng cá nhân Lê Uyên và Phương".

Tuy sống trong hạnh phúc, Lê Uyên Phương luôn nghĩ tới chia lìa, xa cách. "Suốt trong thời kỳ chúng tôi yêu nhau, nhưng chúng ta sống trong không khí chiến tranh khắp nơi. Mọi người nếu có nhau họ đã sống rất vội vã và sống trọn vẹn bên nhau vì ngày mai hay là sớm hơn vài phút nữa, vài tiếng đồng hồ nữa có thể chúng ta không còn nhau".

Nhưng không ai ngờ, sau 15 năm chung sống, Lê Uyên và Phương chia tay sau khi có với nhau hai con gái là Lê Uyên Uyên và Lê Uyên My, tất cả đều đã lập gia đình. Riêng Lê Uyên Uyên có một bé gái tên Lê Vĩ Cầm, năm nay hơn 15 tuổi. Sự đổ vỡ đối với Lê Uyên Phương là một cú "sốc" lớn trong đời và cũng là một bài học lớn nhất đối với anh. Trong lần tâm sự với người viết cách đây 10 năm, Lê Uyên Phương cho biết ngoài người vợ và người tình, anh coi Lê Uyên như người em vì không có điều gì Lê Uyên làm mà không hỏi anh. Cũng như không có quyết định gì của Lê Uyên mà anh không được hỏi ý kiến. Đối với anh trong suốt thời gian chung sống, Lê Uyên là một người phụ nữ hoàn hảo cho tới khi xẩy ra đổ vỡ mà theo anh "Những điều mình thấy là những nguyên nhân không giải thích được hiện tượng". Anh tâm sự với một giọng thật buồn, theo anh, lý do đưa đến sự chia tay với Lê Uyên không có nghĩa lý gì hết. Do đó sau khi chia tay, hai người vẫn còn quan hệ tốt đẹp, và "không có gì ghê gớm" như anh nói.



Lê Uyên Phương đã trút hơi thở cuối cùng tại nhà người con gái lớn là Lê Uyên Uyên vào ngày 29 tháng 06 năm 1999. Lê Uyên tâm sự: "Phương đã nằm xuống vĩnh viễn. Anh bỏ lại sau lưng tất cả. Ngay cả điều anh yêu thích nhất là âm nhạc. Anh cũng phải chia tay với nó. Anh đã không chết vì ung thư xương như đã được biết cách đó bao nhiêu năm. Anh đã chết vì ung thư phổi do hút thuốc nhiều quá. Lúc anh mất, anh mới chỉ 59 tuổi thôi. Cái tuổi mà đầu óc sáng tạo hãy còn đầy".