ĐÀO BÁ SÆ N ...LONG THÀNH CẦM GIẢ CA .

[THAINGO-A1]

Long Thành cầm giả ca - Bài thơ điện ảnh về văn hóa Việt
Bộ phim truyện nhựa 12 cuốn Long thành cầm giả ca là đại diện Việt Nam dự LHPQT Hà Nội (VNIFF). Diễn viên Nhật Kim Anh (vai Cầm) đã nhận giải Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất tối 21/10 – giải duy nhất mà điện ảnh Việt Nam đạt được tại VNIFF


“Tôi luôn đói Hà Nội!”, lời tâm sự trong đêm thu của NSƯT Đào Bá Sơn khiến tôi gai người xúc động. Vì cơn đói triền miên ấy, anh biến 120 phút phim thành hành trình đi tìm những vẻ đẹp xưa đã mất.

Văn hóa Việt hiện lên ở đời sống, nghệ thuật trong phim. Sự kỳ công của đạo diễn từ việc chăm chút mọi khâu phản ánh bằng hiệu quả các cảnh phim chân thực, nhuần nhị, gợi cảm. Sự biểu cảm ắp đầy truyền tới người xem cảm động kép: với nhân vật, truyện phim và với tấm tình của biên kịch lẫn đạo diễn

Đạo diễn Đào Bá Sơn - Văn Lê, tình tự kép của cặp bài trùng này với quê hương rất ý vị và sâu sắc: nhân vật nữ chính xuất thân từ Thanh Hoa Ngoại (Ninh Bình) và lên Long Thành. Như tên phim truyện nhựa đầu tay gây chú ý Người tìm vàng (1989), Đào Bá Sơn quyết tìm chất vàng nghệ thuật đích thực cho tác phẩm. Anh thực sự sống với tinh thần văn hóa Nguyễn Du. Từ đó, xây dựng nên nhân vật, giữa binh biến, tao loạn đổi thay, vẫn giữ phẩm cách nghệ sỹ thanh tao, vẫn nhận ra nhau qua nghệ thuật.

Hồn Việt biểu thị qua nghệ thuật tinh tế: làm thơ, ngâm thơ, hát văn, ca trù, chơi và thưởng đàn, thư pháp ... thú của tao nhân, người có học hội tụ trên đất thiêng Thăng Long. Văn hóa Việt còn ở trò chơi dân gian: ô ăn quan, nhảy dây, khi Cầm và các bạn nghịch ngợm sau lúc luyện thanh cúi đầu xướng âm trong chum.


Là dáng cầm đàn, tâm thế chơi đàn, những bàn tay lần lượt ngâm thuốc bắc thả hoa cúc chậu sành, là sung, dưa muối, khoai luộc trong bữa ăn thanh bần chốn quê. Là bát chén cổ quý, là lụa tơ đũi gấm, váy sồng áo nâu, tứ thân, mớ ba mớ bảy, áo the khăn đóng, áo tơi nón lá, quai thao. Là điệu múa cổ bài bông, múa hoa đăng, lên đồng, là đôi dép mũi cong của cung nữ nhạc thời Lê không có đôi dép hiện đại nào đẹp bằng.

Là hũ sành, ổ rơm, hàng rào cây khế, vườn chuối, rặng tre, chổi tre, quạt mo cau, gáo dừa, chum nước. Là lũ trẻ hát đồng dao. Là đối ẩm rượu trà tinh tế, là những tượng Phật khói hương thành kính, là trường kỷ bút lông, giấy bản, chõng tre, niêu đất bát sành, là sập cổ ba thành (trị giá 400 triệu đồng) mà Cầm ôm đàn tóc bạc mắt mở trân trối đêm tái ngộ. Là đò ngang sông bãi, ruộng ngô...

Chất Việt toát lên từ tông nâu chủ đạo, qua phục trang, cảnh vật. Kỳ công từ khâu chọn cảnh. Ngôn ngữ hình ảnh phát huy tối đa, ánh sáng dịu, khuôn hình giàu chất thơ, không phải cái đẹp nuột nà bắt mắt, mà lắng đọng ẩn dụ, thông điệp. Không thể không nhắc tới hiệu quả phục trang của họa sĩ Nguyễn Thị Thu Hà. Những gì nhìn thấy qua ống kính nhà quay phim Đặng Phúc Yên (đã quay Dòng máu anh hùng), hòa quyện với những gì nghe thấy (nhạc sỹ Quốc Trung, xử lý tiếng đàn nguyệt, hát văn, ca trù và âm thanh sống động)

Phim tập hợp các thành phần là người nhiều vùng miền, nên dù thu thanh đồng bộ, vẫn phải lồng tiếng một số nhân vật để bảo đảm chất kinh kỳ Thăng Long, đạo diễn cầu kỳ từng câu thoại phải chuẩn âm sắc, ngữ pháp, chất giọng đúng với đẳng cấp nhân vật. Biến hóa giọng phù hợp theo vai, chỉ có thể ở diễn viên chuyên nghiệp, diễn viên đóng tự lồng cho chính mình là lý tưởng nhất.

Nhật Kim Anh quê gốc Thanh Hóa, cùng gia đình vào Nam lập nghiệp. “Tôi chọn một dung nhan có chất ca kỹ, nhưng phải trong. Mắt một mí, kiểu mắt đàn bà Việt cổ, mặt trong. Tôi muốn Cầm có gương mặt trong sáng đến khi chết”. Chi tiết đắt: Cầm chỉ khóc một mắt, một mắt để nhìn đời, sự lạ lùng khác người, như lúc nhập môn đánh đàn thì dây đứt. Thày Nguyễn xem tay bảo: “Muốn hơn người, con phải chịu khổ hơn người. Đó là mệnh của con”. Nhật Kim Anh đã thể hiện tốt nhân vật ca nương này.

Nhân vật của phim là những người có học, chơi đàn nên đạo diễn không chỉ chọn dung mạo dáng hình mà còn cầu kỳ chọi bàn tay đẹp, phim nhiều đặc tả bàn tay bàn chân. Những ngón dài thanh thoát chơi đàn, làm thơ, viết thư, cả bàn chân dù vất vả loạn lạc vẫn toát lên vóc hình tao nhân.





Hai diễn viên chính đều lần đầu đóng phim nhựa, song đã tạo ấn tượng tốt, bởi lối diễn nhập tâm. Tính chân thật là thế mạnh nhất của phim. Tất cả các diễn viên trong các cảnh khóc, đều khóc thật. Chỉ tình cảm thật của trái tim nghệ sĩ sáng tạo mới lan truyền và làm rung cảm người xem một cách sâu sắc.

Các bài thơ Đối tửu, Tự thán, Mạn hứng ... của Nguyễn Du được đưa vào các đoạn ngâm, hát gây hiệu quả ám ảnh. Gái nhập môn, thầy Nguyễn đặt tên Cầm, tiếng đàn kỳ biệt, được vào cung đàn hát hầu vua quan. Loạn lạc. Tố Như được điều làm Chánh Thủ Thái Nguyên. Dọc đường lánh nạn, khi quá mệt không chạy nổi, các bạn cùng nghề thì chạy tiếp Hưng Yên, Cầm ôm đàn nguyệt khóc trên điếm canh đê “Lắng nghe dòng máu đỏ tươi/ Hồ thành sữa trắng nuôi người lớn khôn” (Văn tế thập loại chúng sinh). Qua tiếng đàn, Tố Như nhận ra. Họ chạy trốn và ẩn nấp cùng nhau, tựa vai nhau ngủ suốt đêm, lòng đã cảm mà thân không vướng dục.

Đó là văn hóa của Nguyễn Du, người chịu ảnh hưởng giáo dục Khổng Mạnh. Đêm ấy, ở tư gia Phạm Sinh, họ tâm tình và nàng ngâm thơ Tố Như: “Có những kẻ lỡ làng một kiếp/ Liều tuổi xuân bán nguyệt buôn hoa/ Đau đớn thay phận đàn bà/ Kiếp sinh ra thế biết là tại đâu”. Giếng là nhân vật, nhân chứng. Người ta bảo “Con trai uống nước giếng thì đi biệt xứ, con gái tắm bị tương tư”. Mẹ Gái tắm cho con gái 10 tuổi trước khi gửi lên Long Thành. Khi ấy, con hoạ mi hót rất vui. Lúc loạn lạc về quê, qua cổng làng, Cầm thấy con cò bay vút, đàn vịt bơi và tiếng chim “hoạ mi ơi, mi còn nhớ đến ta sao” Đêm ấy, nàng ra giếng tắm, gột rửa bụi bặm đường dài, những điều cay đắng (cảnh quay trong đêm Đông 110).

Thời gian miêu tả qua vòng quay bánh xe bò, qua bước chân ngựa, nàng bệ rạc ôm đàn ở chợ rồi được triệu về dinh quan Phạm Sinh phục vụ và tái ngộ chàng khi hai người đã mất mát, già nua.Nguyễn Du viết tặng nàng bài Long Thành cầm giả ca, sau bao năm nàng đã hát những bài thơ Tố Như.

Nguyễn Du đi sứ. Cầm đem bài thơ để trở về quê. Cảnh u tịch hoang tan, chim bay lên rặng rúi xa với tiếng kêu đau đớn. Tóc bơ phờ bạc, nàng soi mặt xuống giếng và quyên sinh. Sáng ra, chỉ có đàn nguyệt bên bờ và bài thơ trên làn nước .

Không theo xu thế, thị hiếu thị trường, trào lưu xã hội, Đào Bá Sơn đã sáng tạo một tác phẩm điện ảnh độc đáo, có giá trị, Long thành cầm giả ca là tác phẩm hiếm hoi của đợt phim này làm bằng sự dốc sức, tâm huyết đầy trách nhiệm .

Làm về cái đẹp và nghệ thuật Thăng Long, Long thành cầm giả ca là giai phẩm của điện ảnh Việt Nam, Đào Bá Sơn tình tự Thăng Long bằng cả trái tim và tâm hồn đa cảm của mình.

Theo Người Hà Nội

















-

[THAINGO-A1]

Đọc báo > Hi!Sao > Điện ảnh
TRONG LÀNH HỒN VIỆT TRÊN PHIM

Cùng với Bí thư tỉnh ủy, Người con của rồng, Long thành cầm giả ca, biên kịch Văn Lê, đạo diễn Đào Bá Sơn đã vượt qua hàng chục phim ứng viên khác để vinh dự nhận giải Cánh diều vàng vừa diễn ra tại thành phố Hồ Chí Minh.

Phim truyện Việt dã sử hiếm hoi

Điều đáng nói là theo dư luận báo chí thì Cánh đồng bất tận cũng là phim truyện nhựa dựa theo truyện ngắn cùng tên của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư, đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình là một bộ phim "sẽ bất khả chiến bại".

Thế nhưng đến phút chót, Long thành cầm giả ca - phim truyện nhựa dã sử, kịch bản Văn Lê, đạo diễn Đào Bá Sơn đã đoạt ngôi vị Quán quân. Liệu đây có thể được xem là một tín hiệu đáng mừng bước đầu khẳng định và đề cao yếu tố chuyên môn trong thẩm định tác phẩm nghệ thuật, chứ không chịu áp lực của truyền thông?

Tuy là phim dã sử nhưng việc tôn trọng những sự kiện lịch sử giai đoạn 1783 - 1813, cuối Lê, đầu Nguyễn không thể không tính đến. Sự thật lịch sử đó chủ yếu dựa vào một mối tình đã được "thơ hóa" trong một tác phẩm nghệ thuật của đại thi hào dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Du, nên đây là một bộ phim nghệ thuật dã sử theo đúng nghĩa.

Các nhà chép sử trước đây thường ít quan tâm đến tình cảm cá nhân của những người thuộc hạng "xướng ca vô loài". Đây chính là lợi thế cho các tác phẩm nghệ thuật về lịch sử phát huy "đất dụng võ". Đến nay, chưa ai dám chắc rằng Long thành cầm giả ca có bao nhiêu phần trăm là hư cấu nghệ thuật và bao nhiêu phần trăm là sự thật lịch sử. Nhân vật chính Tố Như (tên tự của Nguyễn Du) là một nhân vật lịch sử và văn hóa đã được nhiều thế hệ người Việt Nam và cả thế giới biết đến, nhưng người bạn tình của thi hào thì chỉ một mình ông biết mà thôi. Cái mà chúng ta có thể biết được về người con gái có tên Cầm cũng chỉ là một hình tượng nghệ thuật trong một bài thơ khá nổi tiếng có tên Long thành cầm giả ca của cụ Nguyễn Tiên Điền. Người con gái trong bài thơ nói trên và cả trong bộ phim cùng tên sau này không phải là một nhân vật lịch sử, mà là một hình tượng nghệ thuật do hư cấu mà nên.

Văn nhân và ca kỹ - hai loại người này về số phận lịch sử thường có những nét tương đồng nên rất dễ cảm thông cho nhau, đồng thời thân phận những con người nhỏ bé trước sự ba đào của lịch sử bao giờ cũng dễ tìm được sự đồng cảm của nhiều người. Tác giả kịch bản Văn Lê và đạo diễn Đào Bá Sơn tỏ ra có lý khi quyết định đưa hình ảnh một nhân vật lịch sử là danh nhân văn hóa lên màn ảnh rộng. Đấy là điểm mấu chốt đầu tiên khiến phimLong thành cầm giả ca được nhiều người đón đợi và quan tâm bàn luận.

Sự tôn vinh văn hóa Việt
Loại trừ tất cả những khiếm khuyết trong quá trình dàn dựng bộ phim về tính chuyên nghiệp của đạo diễn và diễn viên, về âm nhạc, ánh sáng, trường quay, về các yếu tố kỹ thuật, phục trang, lời thoại... thì bộ phim về một danh nhân văn hóa thế giới của Việt Nam, đại thi hào Nguyễn Du ít nhất phải thỏa mãn được tâm lý người Việt khi thưởng ngoạn.

Cái hồn Việt được toát lên ở không khí chung của toàn cảnh bộ phim và trong từng chi tiết mà các diễn viên thể hiện, trong tiết tấu nhạc nền và âm thanh, trong bối cảnh... Bởi lẽ, lịch sử dân tộc có lúc thăng, lúc trầm, có tiến, có thoái thì hà cớ gì lại chỉ phản ánh những màn binh đao khói lửa, đạn bom và súng gươm, đầu rơi máu chảy, những thiên anh hùng ca hào sảng đến chói lóa.

Phim được mở đầu bằng hình ảnh một cô bé soi bóng dưới làn nước trong lành của giếng làng (do Nhật Kim Anh đóng), tạo nên cảm giác cho người xem đây là một làng quê hiền hòa, thanh bình. Mẹ của cô bé là một ca kỹ nên cô cũng theo nghề của mẹ. Cô bé được đưa lên Long thành, theo học tại lớp đàn hát của thầy Nguyễn và tại đây, cô được đổi tên là Cầm. Ngay từ lần đầu gặp gỡ, thầy Nguyễn đã nhận ra ở Cầm một khí chất và tài năng hơn người. Tiếng đàn của Cầm toát lên vẻ thanh tao, cao quý mà không phải bất cứ một ca nương nào cũng có. Vào tuổi trăng tròn, Cầm may mắn được gặp và đem lòng cảm mến tân khoa Tố Như (do Quách Ngọc Ngoan đóng) khi anh trên đường trở về nhà. Cuộc gặp gỡ định mệnh khiến hai tâm hồn trở nên xao động. Dù đã có vợ và hai con ở quê nhà, nhưng Tố Như không thể làm ngơ trước tài sắc của Cầm.

Thế nhưng ở vào cái thời buổi đất nước loạn lạc, vua quan tranh giành quyền bính, giặc ngoại xâm uy hiếp nền thái bình dân tộc, khiến người dân lầm than, ly tán khắp muôn phương. Trong cơn ba đào ấy, chàng tân khoa Tố Như đã viết nên những vần thơ làm lay động lòng dân trăm họ về ca nương Cầm. Và câu chuyện tình đầy lãng mạn nhưng cũng vô cùng éo le giữa hai người bắt đầu nảy nở từ đấy.

Đạo diễn Đào Bá Sơn đã tập trung khai thác những yếu tố tâm lý, xúc cảm của con người được thể hiện qua câu chuyện tình ấy làm người xem rung động. Đồng thời phim đã tạo dựng được một không khí cổ kính, uy nghiêm, mang đậm hồn cốt Việt, mà đỉnh cao của nó chính là con người và miền đất kinh thành Thăng Long xưa.

Với nhiều cảnh quan đẹp từ Sơn Tây, làng cổ Đường Lâm, phủ Thành Chương, cố đô Hoa Lư, Ninh Bình, các chùa chiền ở kinh Bắc xưa, cố đô Huế... và một dàn diễn viên đẹp như người mẫu Quách Ngọc Ngoan, ca sĩ Nhật Kim Anh, diễn viên Bùi Bài Bình, Trần Lực... Long thành cầm giả ca đã phần nào thể hiện được nét văn hóa lâu đời của người Việt. Khán giả như được sống lại bầu không khí cổ xưa với những trò chơi dân gian quen thuộc, những câu thơ trữ tình hay những điệu hát chầu văn, ả đào, các bài đồng dao được điểm xuyết trong phim gợi lên không gian thân thuộc của người dân đất Bắc xa xưa. Hình ảnh giếng làng, cây đa quán dốc hay các nàng ca kỹ e ấp bên cây đàn nguyệt được tận dụng tối đa.

Có thể nói, Long thành cầm giả ca là một trong những phim dã sử hiếm hoi của Điện ảnh Việt Nam thể hiện được tính thuần Việt trong khâu mỹ thuật của bộ phim này.

Theo SKDS

Nguồn: Hi!Sao