Sự tích trái sầu riêng

[Ngu Hanh Son]

Sự tích trái sầu riêng





Ngày xưa, vào hồi Tây Sơn khởi nghĩa, có một chàng trai người vùng Đồng Nai, có tài cả văn lẫn võ, đã vung gươm hưởng ứng sự bất bình của thiên hạ. Chàng từng cầm quân mấy lần đánh cho tan tác thầy trò Nguyễn Ánh.

Nhà Tây Sơn mất, Gia Long vừa thắng thế trên đất nước Việt thì cũng bắt đầu giết hại những người từng theo nhà Tây Sơn.

Nhân dân trong xóm quý mến chàng, khuyên chàng trốn đi thật xa. Họ giúp tiền gạo và mọi thứ cần dùng, trong đó có cả một chiếc thuyền nhỏ để tiện đi lại. Và chàng ra đi. Ngược dòng sông Cửu Long, chàng tiến sâu vào nước Chân Lạp.

Một hôm, chàng dừng thuyền, lên bộ để mua sắm thức ăn. Chàng bước vào một cái quán bên đường. Trong quán có một bà mẹ ngồi ủ rũ bên cạnh một cô gái nằm mê man bất tỉnh. Đó là hai mẹ con đi dâng hương trên núi Tà-lon, về đến đây thì người con bị ốm nặng. Vốn có biệt tài về nghề thuốc, chàng đã cứu chữa cho cô gái khỏi bệnh. Sẵn có thuyền, chàng chở họ về tận nhà.

Cô gái đem lòng quyến luyến chàng. Sau một tuần chay tạ ơn Trời, Phật, mẹ nàng cho biết là Phật đã báo mộng cho hai người lấy nhau. Chàng vui mừng nhận lời và từ đó hai vợ chồng làm ruộng, nuôi tằm, xây dựng gia đình đầm ấm.

Mười năm thoảng qua như một giấc mộng. Hai vợ chồng quấn quýt nhau như đôi chim câu. Trong vườn nhà vợ có một cây ăn quả gọi là cây "tu-rên" mà ở xứ sở chàng không có. Mùa trái chín đến, vợ bổ một trái đưa cho chồng ăn. Trái "tu-rên" vốn có một mùi khó chịu. Thấy chồng nhăn mặt, vợ bảo:

- Anh ăn sẽ biết nó đậm đà như lòng em đây.

Không ngờ một ngày kia, vợ đi dâng hương Đế Thiên, Đế Thích về thì ngộ cảm. Chồng cố công chạy chữa nhưng không sao cứu kịp. Cái chết chia rẽ cặp vợ chồng một cách đột ngột. Không thể nói hết cảnh tượng đau khổ của người chồng. Tuy cách trở âm dương, nhưng hai người vẫn gặp nhau trong mộng. Chồng hứa trọn đời sẽ không lấy một ai nữa. Còn hồn vợ thì hứa không lúc nào xa chồng.

Nghe tin Gia Long đã thôi truy nã những người thù cũ, bà con ở quê nhà nhắn tin lên bảo chàng về. Những người trong xóm cũng khuyên chàng tạm đi đâu cho khuây khỏa. Chàng đành từ giã quê hương thứ hai của mình. Trước ngày lên đường, vợ báo mộng cho chồng biết sẽ đi theo cho đến sơn cùng thủy tận. Năm ấy, cây "tu-rên" tự nhiên chỉ ra mỗi một trái. Trái "tu-rên" ấy lại tự nhiên rụng vào vạt áo chàng giữa lúc chàng ra thăm cây kỷ niệm của vợ. Chàng mừng rỡ, quyết đưa nó cùng về xứ sở.

Chàng lại trở về nghề dạy học, nhưng nỗi riêng canh cánh không bao giờ nguôi. Chàng đã ương hạt "tu-rên" thành cây, đem trồng trong vườn, ngoài ngõ. Từ đấy ngoài công việc dạy học, chàng còn có việc chăm nom cây quý.

Nhưng cây "tu-rên" của chàng ngày một lớn khỏe. Lại mười năm nữa sắp trôi qua. Chàng trai ngày xưa bây giờ tóc đã lốm đốm bạc. Nhưng ông thấy lòng mình trẻ lại khi những cây mà ông bấy lâu chăm chút nay bắt đầu khai hoa kết quả. Ông sung sướng mời họ hàng, làng xóm tới nhà nhân ngày giỗ vợ và nhân thể thưởng thức một thứ trái lạ chưa hề có ở trong vùng.

Khi những trái "tu-rên" được bưng ra đặt trên bàn, mọi người thoáng ngửi thấy một mùi khó chịu. Chủ nhân biết ý, đã nói đón: "... Nó xấu xí, có mùi khó chịu, nhưng chính những múi của nó ở trong lòng lại đẹp đẽ, thơm tho như mối tình đậm đà của đôi vợ chồng son trẻ...". Ông ta vừa nói vừa bổ những trái "tu-rên" chia từng múi cho mọi người cùng nếm. Đoạn, ông ta kể hết câu chuyện tình duyên xưa mà từ khi về đến nay ông đã cố ý giấu kín trong lòng. Ông kể mãi, kể mãi. Khi kể xong, ở khóe mắt con người chung tình ấy, hai giọt lệ long lanh tự nhiên nhỏ vào múi "tu-rên" đang cầm ở tay. Hai giọt nước mắt ấy sôi lên trên múi "tu-rên" như vôi gặp nước và cuối cùng thấm vào múi như giọt nước thấm vào lòng gạch.

Sau đám giỗ ba ngày, người đàn ông ấy bỗng không bệnh mà chết. Từ đấy, dân làng mỗi lần ăn thứ trái đó đều nhớ đến người gây giống, nhớ đến chuyện người đàn ông chung tình. Họ gọi "tu-rên"bằng hai tiếng "sầu riêng" để nhớ mối tình chung thủy của chàng và nàng. Người ta còn nói những cây sầu riêng nào thuộc dòng loại hạt có hai giọt nước mắt của chàng mới là thứ sầu riêng có trái ngon và thơm hơn các thứ khác.

[AnhCa]

Sầu Riêng - Trái Cây Mà Mùi Vị Gây Nhiều Tranh Luận
ST


Sầu riêng là một trái cây nhiệt đới với một mùi hương đặc biệt gây nhiều bàn cãi không những cho người Tây Phương mà còn là vấn đề gây nhức đầu cho chính quyền tại một số quốc gia như Singapore.

Sầu riêng là một trong những cây sống lâu đời nhất tại các khu rừng nhiệt đới Đông Nam Á, nhất là tại Borneo và những đảo thuộc quần đảo Mã Lai. Quả phát triển đầy đủ có thể lớn từ bằng một quả bưởi đến một quả bóng để chơi bong chuyền, có thể tròn hay bầu dục, nặng trên 5 pounds.

Ngay tại các nước Đông Nam Á cho đến Philippines, những người ưa thích sầu riêng đã có những nhận xét rất trái ngược nhau về quả này.

Tại Mã Lai, Thái Lan, Indonesia và Philippines, sầu riêng được cho là có tính kích dục (aphrodisiac) (Tục ngữ M ã Lai có câu: Khi trái sầu riêng rớt xuống...thì sà rong được vén lên= when the durians fall, the sarong rise) Quả sầu riêng được ưa chuộng đến mức người nào sở hữu được một cây sầu riêng là đủ sống suốt đời! và làm chủ cây sầu riêng cũng là nỗi khổ vì sẽ phải ngủ dưới gốc cây để canh chừng để không bị mất trộm quả? Khoảng cuối thập niên 20, Công Ty Durian Fruit Products of New York City đã đưa ra thị trường sản phẩm ‘Dur-India’, như là một loại thực phẩm bồi bổ sức khỏe. Sản phẩm đựng trong chai và bán 9 đô la một lố 12, đủ dùng cho 3 tháng. Các viên này được ghi trong công thức là chứa sầu riêng và một dược thảo thuộc nhóm Allium từ Ấn độ, cùng với lượng khá cao Vitamin E. Công ty quảng cáo là thành phẩm ’cung cấp năng lượng cô đọng tốt nhất thế giới, giúp cơ thể hoạt động không biết mệt, tinh thần sảng khoái, đầu óc sáng suốt…’ nhưng thành phẩm.. không bán được! và sau đó biến khỏi thị trường.

Singapore là quốc gia có những luật lệ rất khắt khe về sầu riêng: cấm chở trên taxi, xe buýt, trên phà. Công ty hàng không Singapore sẽ tịch thu sầu riêng nếu hành khách mang theo, bất kể trong hành lý xách tay hay gửi theo phi cơ. Trong các đường xe điện ngầm có treo những bảng vẽ quả sầu riêng với dấu hiệu vòng tròn gạch chéo, nghĩa là cấm mang theo giống như cấm thuốc lá, cấm khạc nhổ... Tuy nhiên, tại Nhà Hàng Four Seasons giữa thành-phố, có một khu vực riêng đặt tên là Durian House, chỉ bán sầu riêng và các sản phẩm từ sầu riêng như bánh, sữa, kem, bánh trung thu nhân sầu riêng, kẹo...và cả mì sầu riêng!

HongKong, nơi mà ăn sầu riêng là biểu tượng cho sự giàu sang, sầu riêng trồng nội địa không đủ cung cấp nên mỗi mùa sầu riêng Hãng Hàng Không Cathay Pacific phải chở hàng trăm tấn từ Bangkok về HongKong. Tại Bắc Kinh, giá sầu riêng lên đến 50 USD một quả.

Năm 1966, một công ty Thái Lan đã đưa ra thị trường một loại condom (!) có mùi sầu riêng. Chính phủ Thái không thích sáng kiến (!) này và lấy lý do sản phẩm làm mất uy tín gây hại cho ngành trồng tỉa nên đã cấm sản xuất!

I/ Tên Khoa học và các tên thông thường:

Durio zibethinus thuộc họ thực vật Bombacaceae.

‘Duri’ danh từ Mã Lai có nghĩa là cọc nhọn, để chỉ vỏ ngoài của quả có nhiều gai cứng như những cây cọc nhỏ. ‘Zibethinus’, nghĩa là có mùi khó ngửi, hôi như mùi…chồn.

Tên Anh ngữ: Durian.

Tên Kampuchea: Tu-ren
Tên Thái Lan: Turian (Vua của các loại quả); Indonesia: Ambetan, Dooren.

II/ Đặc tính thực vật:

Sầu riêng thuộc loại cây thân gỗ lớn, cao 15-20 m, có khi đến 30 m. Lá đơn mọc so-le. Phiến l á d ày, hình thuôn dài, đầu nhọn trên mặt có nhiều lông vẩy, mặt dưới màu vàng. Hoa mọc thành c ụm ở thân có nụ tròn, cánh hoa mầu trắng, nhiều nhụy. Hoa nở ban đêm có mùi thơm sầu riêng, thụ phấn nhờ dơi. Quả loại nang mở có vách, bên ngoài vỏ có gai nhọn. Quả có thể cân nặng trên 2 kg (5 pounds), tự rụng khi chín tới (do đó rất nguy hiễm khi đi trong vườn sầu riêng khi mùa quả chín). Quả sầu riêng thay đổi rất nhanh trong gian đoạn chín, có thể lên men khá nhanh chỉ 2 ngày sau khi chín mùi. Quả chín nứt thành 5-7 ngăn, mỗi ngăn chứa từ 1 đến 7 hột. Hột màu vàng, to bao quanh có lớp áo (thường gọi là cơm) mềm màu vàng nhạt hay trắng, có hương vị đặc biệt. Cây trổ hoa vào tháng 3-4 (tại Việt Nam, cây trổ hoa khoảng tháng 12), kết quả trong các tháng 4-5. Có khi phải chờ đến 15 năm cây mới cho quả.

Hiện nay sầu riêng được nhân giống bằng nhiều cách như tháp mắt, tháp cành, ghép cây và chiết cây. Tháp là phương pháp được áp dụng nhiều nhất tại Việt Nam. Cây tháp có thể cho quả sau 3-5 năm, và mỗi cây có thể cho từ 50-70 quả.

Sầu riêng nổi tiếng nhất thế giới được cho là trồng tại Thái Lan (Thái Lan hiện là nước đứng hàng đầu thế giới về trồng và xuất cảng sầu riêng, chủng Mornthong được xem là chủng tốt nhất có thể làm đông lạnh để xuất cảng). Tại Thái còn có một chủng đặc biệt không có mùi!

Sầu riêng được đưa vào Việt Nam từ Thái Lan và được trồng đầu tiên trong vùng Tân Qui (Biên Hòa). Miền Nam Việt Nam có nhiều vùng đất rất thích hợp để trồng sầu riêng. Các tỉnh miền Đông như Bình Long, Phước Long, Lái Thiêu và miền Tây như Sóc Trăng, Bến Tre đều trồng được sầu riêng, và có những loại sầu riêng nổi tiếng như sầu riêng ‘Ông Tề’ (Long Thành), sầu riêng ‘khổ qua’ (Mỹ Tho), sầu riêng Cái Mơn (hột lép)

Mùi hương đặc biệt của sầu riêng đã được so sánh với nhiều thứ mùi như mùi chồn hôi, mùi cống rãnh, mùi...thối của...ói(!) hay mùi hành...thối, mùi phó mát…quá hạn!

Người Indonesia cho rằng ngửi mùi sầu riêng nhiều quá sẽ không tốt cho sức khoẻ, nên cấm không cho mang sầu riêng trên các phương tiện chuyên chở công cộng.

III/ Thành phần dinh dưỡng:

100 gram phần ăn được (cơm) bỏ hột, chứa:
- Calories 144
- Chất đạm 2.5- 2.8 g
- Chất béo 3.1- 3.9 g
- Chất sơ 1.7 g
- Calcium 7.6- 9.0 mg
- Sắt 0.73-1.0 mg
- Phosphorus 37.8- 44.0 mg
- Potassium 601-1810 mg
- Sodium 15 mg
- Beta-carotene (A) 20-30 IU
- Thiamine (B1) 0.240-0.352 mg
- Riboflavine (B2) 0.200 mg
- Niacin (B3) 0.683- 0.700 mg
- Ascorbic acid 23.9-25 mg

Xét về phương diện dinh dưỡng, sầu riêng có thể được xem như là một trái cây bổ dưỡng chứa nhiều carbohydrates (gồm nhiều đường hữu cơ như sucrose, fructose, galactose...) nên cung cấp nhiều năng lượng. Tuy lượng chất béo khá cao nhưng thuộc loại chất béo tốt. Sầu riêng không phải là thực phẩm tốt cho người muốn giữ không tăng cân.

IV/ Vài phương thức sử dụng:

Đông Y dùng vỏ sầu riêng làm thuốc. Vị thuốc được xem là có vị đắng, tính ấm có tác dụng tiêu thực, liêm hãn, ôn phế và chỉ khái. Vỏ sầu riêng sao đen có tính cầm máu.

Tại Philippines: Sầu riêng được dùng rất nhiều trong kỹ nghệ bánh kẹo, làm mứt, kẹo loại nougat. Riêng tại Davao có món nổi tiếng Kem Sầu Riêng-Magnolia.

Sầu riêng còn xanh có thể nấu ăn như rau, và có thể nấu chín rồi làm bánh, nhưng mất đi phần lớn mùi và vị.

Tại Mã Lai: Sầu riêng được ướp đường hoặc ướp muối để giữ lâu. Hột được nấu chín hay nướng ăn thay hạt điều hay đậu phộng. Món tempoyak là sầu riêng để lên men bằng vi khuẩn lactobacillus plantarum, l.brevis.. ; món lempog là sầu riêng ngào đường ăn với cơm; món boder là sầu riêng xé nhỏ trộn muối, hành tây và dấm…

Tại Indonesia: Dân vùng Batak ăn cánh hoa thay rau, dân đảo Moluccas dùng vỏ phơi khô để hun cá.

Tại Việt Nam: Sầu riêng là loại quả được xem là ngon và bổ. Hạt được rang, nướng, vùi than hay luộc ăn như hạt mít. Vỏ sầu riêng dùng chữa đày bụng, ăn không tiêu; vỏ khô có thể dùng đốt xông trừ muỗi. Lá và rễ để trị cảm nóng, sưng gan vàng da.

Tài liệu sử dụng:
Phytochemical and Ethnobotanical Databases (Jim Duke)
The Oxford Companion to Food (Alain Davidson)
Whole Foods Companion (Dianne Onstad)
Strange Food (Michael freeman)
Từ điển Cây Thuốc Việt Nam (Võ văn Chi)