NHỮNG MÙA XUÂN LẠC XỨ - Trần Kiêm Đoà n

[LÊ LỘC]

Những mùa xuân lạc xứ



1. Nếu chọn một số tròn để ghi lên cột mốc thời gian của những mùa xuân lạc xứ, xa nhà thì tôi sẽ đề số 35/30 trên cột mốc năm nay. Con số đó là dấu chỉ của dòng thời gian nhớ nhớ, quên quên: 35 năm sống trên quê mẹ và 30 năm sống ở quê người. Ở tuổi về hưu, một người sống gần trọn đời giữa hai thế giới. Người ấy sẽ là ai ở giữa mùa xuân?

Tôi tự vẽ chân dung mình. Người trong gương, ông là ai thế?! Dưới mái tóc muối tiêu - muối nhiều tiêu ít - đó là khuôn mặt góc cạnh pha nếp nhăn của một ông già châu Á. 30 năm ở Mỹ, ông đã đổi thức ăn, thức uống, thức dùng. Những bữa ăn ít dần mắm muối tương cà. Những bữa uống nhạt dần hơi men rượu gạo làng Chuồn, nếp than Đồng Tháp. Những đồ dùng từ tứ xứ tinh tươm. Nhưng nhìn kỹ ông hôm nay, ông vẫn là một ông già của xóm Bàu, xóm Kên, xóm Cụt làng Liễu Hạ. Đã mấy chục năm rồi ông không còn mặc áo tơi đi trong mưa lạnh rát mặt của mùa đông xứ Huế.

Ông ngỡ như đã quên những bếp củi than, lồng ấp mùa đông; quên cái quạt mo phành phạch mùa hè; quên tiếng ve đất và tiếng chim cu gáy buồn buồn gọi nhớ cuối thu. Nhưng sao ông vẫn nhớ nhà, nhớ luống cải vàng của mẹ trồng, nhớ nhà thờ họ, nhớ cổng chùa làng, nhớ mái đình xưa đầy hương khói. Nhớ quặn mình muốn khóc như trẻ thơ khi mỗi năm tết về. Nhớ mẹ.

Thì ra người ta chỉ già theo nhân dáng, nhưng không già trong tình tự quê hương. Tự xét hoàn cảnh riêng mình và các bạn cùng trang lứa và hoàn cảnh, tôi khó mà không đồng tình với nhà tâm lý học cừ khôi hàng đầu của Mỹ là Erik Erickson khi ông nói về sự hình thành bản sắc của mỗi con người đã hoàn thiện và chấm dứt hoàn toàn trong 30 năm đầu của một đời người: 10 năm đầu cho bản sắc tuổi thanh xuân, 10 năm tiếp theo cho bản sắc tình cảm, tư tưởng và 10 năm sau cho bản sắc văn hóa.

Một người sinh ra và trưởng thành trên một vùng đất nào đó tới 30 tuổi thì dẫu muốn hay không họ đã hoàn toàn thuộc về nơi đó. Một “Erickson thi sĩ” Việt Nam là Chế Lan Viên đã viết: Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở. Khi ta đi, đất bỗng hóa tâm hồn. Tâm hồn là cách gọi khác của một gốc rễ vô hình đã nằm trong góc khuất của mỗi người.


2. Sự phát triển tâm lý ngỡ như nghịch chiều nhưng lại là một hiện thực của tuổi già nơi xứ lạ. Tuổi về hưu như một bãi sa bồi đã qua nhiều cơn sóng gió. Những bụi cát phù sa lắng xuống. Đá sỏi hiện nguyên hình và nhận ra nhau. Đó là lúc tuổi già lắng lòng nhớ quê xưa và những khuôn mặt thân yêu ngày cũ. Nơi xứ người, nếu nguồn tình cảm này vắng bóng thì làm sao có được những phố Tàu, phố Nhật, phố Việt, phố Đại Hàn tại nhiều thành phố lớn trên các xứ Âu Mỹ đã tự phát từ buổi di dân ban đầu cho đến ngày nay.

Có một sinh viên Việt Nam trên 30 tuổi, qua Mỹ du học, kết hôn, ở lại. Sau năm năm ở Mỹ, anh được vào quốc tịch Mỹ và cũng là năm anh tốt nghiệp cao học xã hội tại Đại học Sac State. Một lần, sau giờ học về quan niệm bản sắc cá nhân của Erickson, anh hỏi: “Em vừa được vào quốc tịch Mỹ và muốn làm đơn xin từ bỏ quốc tịch Việt Nam. Xin thầy giúp ý kiến”. Tôi góp ý: “Em và tôi đều rời đất nước ở lứa tuổi khi bản sắc nòi giống của cá nhân mình đã được xác lập. Bản sắc nòi giống đã biến thành tâm hồn. Người ta có thể chuyển hóa nhưng không thể từ bỏ được tâm hồn. Thủ tục và tên gọi chỉ là nhãn hiệu bên ngoài chai nước mắm, chẳng có gì quan trọng”.

Mấy lần về thăm quê, bạn bè thân tình hỏi tới: “Ở Tây, ở Mỹ lâu vậy mà bạn có bị lai căng, mất gốc gì không?”. Tôi đùa mà rất thật: “Lai rai thì có nhưng lai căng, lai giống thì không!”. Lai rai... thì có vô số chuyện để bàn. Cái lai đầu tiên là tiếng “Dạ” và “Không”. Trước một câu hỏi: “Ông không thích mắm ruốc à?”, Mỹ trả lời: “Không, tôi không thích”. Việt trả lời: “Dạ (vâng), tôi không thích”, hay ngắn hơn: “Dạ không”. Dịch ra tiếng Mỹ là “Yes no!”. Người Mỹ la làng, cho rằng tiếng Việt là không rõ ràng giữa có và không.

Thật ra vì họ chưa hiểu rõ ràng về cái suối nguồn văn hóa bao la trong một câu trả lời ngắn gọn “Dạ” trước là để bày tỏ mối quan hệ với đối tượng đang hỏi, rồi mới tới phần sau là ý kiến của riêng mình. Đó là một sự biểu hiện giao tình giữa người với ta, giữa cá nhân mình với bà con làng trên xóm dưới. Trong lúc người Mỹ với văn hóa đậm tính cá nhân, họ xác định ngay ý kiến riêng của mình từ tiếng “Không” phủ nhận đầu tiên.


3. Khi tiếp cận một nền văn hóa mới, người ta mới thấy được những viên sỏi thường ngày trên đất nước của mình có khi lại là những hạt quý trên xứ người: đó là tiếng cười. Cười là một thứ ngôn ngữ không lời cao cấp nhất của văn hóa mà mình vô tình coi nhẹ nó như nắm xôi thằng Bờm. Xa xứ rồi, nếp cười hiện lên như một tiếng vọng nhắc nhở cội nguồn.

Người Việt đã trưởng thành trên quê hương khi tới xứ người có thể nói lưu loát và hùng biện những chuyện triết lý, văn chương, kỹ thuật bằng tiếng Tây, tiếng Mỹ, nhưng lại rất ít người có khả năng chuyển tải qua lại những “thông điệp cười” thống khoái trong tương quan sinh hoạt với người nước ngoài. Khó mà chia sẻ, hiểu hết được cái tinh túy trong ngôn ngữ cười của một dân tộc.

Đã gần 30 năm, thường xuyên làm việc và sinh hoạt trong thế giới người Mỹ, nhưng tôi cũng như hầu hết bạn bè cùng lứa hay một người bạn tuổi đã 70, du học Mỹ từ năm 1958 ở tuổi 20, vẫn bị lạc xa tít mù khơi trong những câu chuyện khôi hài (joke) của người Mỹ và có lẽ cũng là trường hợp ngược lại khi chúng tôi cố chia sẻ với người Mỹ chuyện Trạng Quỳnh, Trạng Lợn, Ba Giai Tú Xuất rút từ trong kho tiếu lâm xứ mình.

Tết ở xứ người chỉ khơi sâu thêm nỗi nhớ quê nhà. Tuổi càng cao, nỗi nhớ càng thấm thía mà rất tự nhiên như cảm xúc lá rụng về cội. Nhớ quê hương là nhớ tiếng cười ngoài sân, đầu ngõ của người thân, bạn bè. Vì cười nó khó khăn và cao quý đến như thế nên xin được ghi thêm một chữ quan trọng lên cột mốc mùa xuân 35/30: Cười!


TRẦN KIÊM ĐOÀN (Sacramento, California)

[lmm]

Đúng đó anh Lộc ơi, Tết ở xứ người chỉ khơi sâu thêm nỗi nhớ quê nhà. Tuổi càng cao, nỗi nhớ càng thấm thía mà rất tự nhiên như cảm xúc lá rụng về cội. Nhớ quê hương là nhớ tiếng cười ngoài sân, đầu ngõ của người thân, bạn bè. Vì cười nó khó khăn và cao quý đến như thế nên xin được ghi thêm một chữ quan trọng lên cột mốc mùa xuân 35/30. Còn M thì có số: 16/35.

Cám ơn anh đã đăng bài này, em đã sống, làm việc và sinh hoạt trong thế giới người Mỹ đã hơn 35 năm. Sống ở nước người, trở thành dân Mỹ, ngay cả về ngôn ngữ và cách xử sự và tính tình cũng lai luôn. Trước đây M không nhớ ngày nào là Tết nữa vì cuộc sống rất bận rộn và ngày nào cũng như ngày nấy, cứ đi làm rồi lo cha mẹ và con cái.

Bây giờ thì có để ý về Tết, nhưng cuộc sống vẫn còn bận rộn, nhưng mà thời tiết thì lạnh, không có hoa nở, bướm lượn bay trên bầu trời, và dân mình ở đây cũng còn bôn chao với cuộc sống hàng ngày nên cũng không có gì như Xuân ở quê nhà.

Có anh Lộc, anh Hùng, anh Hải, Nhung, Thái và ... nhắc về Xuân làm em và PTH thấy hồn mình nhộn nhịp. Chắc là chổ PTH ở cũng giống chổ M thôi, không có không khí "ĐÓN XUÂN", phải lái xe tới thành phố Atlanta mới cảm thấy 1 chút ít mà thôi.

Đọc bài này M cứ mĩm cười trong lòng. Chúa ơi, thôi cho con đứng xa để đón Xuân cũng được, con chỉ muốn đón Xuân thôi, lở con mở miệng chúc Tết không đúng chắc bị người ta chửi con quá!!!

_________________

[PTH]

Cám ơn anh Lộc ST và post bài NHỬNG MÙA XUÂN LẠC XỨ này,
bài ni rất hay đả nói lên hết tâm trạng của những người xa quê
hương xứ sở...

H cũng giống như MM, H rời khỏi VN khi 19 tuổi, hơn 34 năm H
sống ở quê người.

Mặc dù xa quê hương đả lâu nhưng H không hề thay đổi ngôn ngữ,
tập quán nguồn gốc của bản thân mình. Vi H biết đó chính là bằng chứng
cội nguồn duy nhất nơi chôn nhau cắt rốn. Không thể nào thay đổi nó được.

Tết ở xứ người chỉ khơi sâu thêm nỗi nhớ quê nhà. Tuổi càng cao, nỗi nhớ càng thấm thía mà rất tự nhiên như cảm xúc lá rụng về cội.
Nhớ quê hương là nhớ tiếng cười ngoài sân, đầu ngõ của người thân, bạn bè.

Đúng vậy, Tết ở đây chỉ khơi sâu thêm nổi nhớ quê nhà, khi H còn bé, quây quần bên Cha Mẹ và bầy em, biết bao nhiêu kỷ niệm quay về
trong ký ức...bây giờ mổi người mổi phương.

Cha Mẹ đả về trời, mấy chị em H thì mổi người ở mổi nước...mổi người
mổi quốc tịch..Buồn da diết.

Phải đó MM ơi, chổ H ở toàn là Pháp nên đâu thấy không khí đón Xuân,
thêm thay nhìn ra khung cửa sổ, giòng sông seine trôi lờ lửng ,mưa tuyết bay bay càng nảo ruột.

Cũng giống như chổ MM ở, phải đi đến vùng Paris 13, chổ đó nhiều người
Á Châu mới thấy một chút nhộn nhịp của mùa Xuân.

Mình ta ngồi đợi đón giao thừa
Ký ức quay về thưở...thưở xưa
Cố quận bây chừ buồn cách biệt
Nổi buồn sao biết...nói sao vừa
Lờ lửng sông seine làn tuyết phủ
Hàng cây trắng xóa gío đong đưa
Thân ở chốn này hồn cố xứ
Đón Xuân cô lẻ hỏi buồn chưa....

_________________
_____________________________________