Trịnh Công Sơn

[PhanGiaHien]

... và Bùi Giáng

[PhanGiaHien]

THƠ TRONG CA TỪ NHẠC TRỊNH

Người Việt sẽ không quên ông, không quên nhũng giai điệu và lời ca của ông-thực chất là những bài thơ đậm chất con người.

Cũng như chính cuộc đời đã trở thành huyền thoại của nhạc sĩ họ Trịnh, có nhiều đồn đại về số lượng bài hát của ông. Công chúng thường phỏng đoán ông có hơn 400 ca khúc, có người nói 600, lại có dư luận nói tới 1. 000 ca khúc. Chính Trịnh Công Sơn lúc sinh thời cũng không biết mình đã viết bao nhiêu ca khúc vì ông sống cuộc sống lang bạt, có lúc phải trốn tránh nên các sáng tác thất lạc khắp nơi. Năm 1991, một sinh viên người Nhật, cô Yoshii Michico làm luận văn cao học về nhạc phản chiến của Trịnh Công Sơn đã sưu tầm được 196 bài hát. Một công trình công phu khác do TS. Kh. Phạm Văn Đỉnh, sưu tầm được 288 bài.

NXB Lao Động-Trung tâm ngôn ngữ Đông Tây vừa ra mắt một tập sách dày dặn gần 500 trang "Trịnh Công Sơn vết chân dã tràng", in trên 240 ca từ của Trịnh Công Sơn qua các thời kỳ. Ca từ của nhạc sĩ họ Trịnh được nhìn nhận như một tác phẩm văn học qua những khảo cứu công phu của một giảng viên đại học - Nguyễn Thị Thanh Thuý (ký tên trên sách là Ban Mai): "Trịnh Công Sơn và chiến tranh Việt Nam", "Trịnh Công Sơn người tình của cuộc sống", "Trịnh Công Sơn người ca thơ"...





Danh tiếng Trịnh Công Sơn đã lan ra ngoài biên giới từ lâu, một trong những lý do là tinh thần chống chiến tranh của những "ca khúc da vàng". Thế giới yêu thích ông còn vì ông là một nghệ sĩ đương đại, đã ghi lại một "thế hệ bị bỏ rơi" phía Nam thời ấy.

Ông đã từng kêu lên thê thiết;
Xin cho tôi yên ngủ một ngày
Xin cho đêm không có đạn bay
(Xin cho tôi, 1965)

Ông buồn bả khi bị buộc phải làm nhân chứng cho mất mát:
Tôi mất trong chiến tranh này
Bao nhiêu bao nhiêu nụ cười
Em từ Hà Nội có bao giờ được yên vui
Bao năm lửa khói nung khô trái tim yêu người
(Tôi đã mất, 1970)

Ôi chinh chiến đã mang đi bạn bè
Ngựa hồng đã mỏi vó chết trên đồi quê hương
(Xin mặt trời ngủ yên, 1964)

Cũng trong tâm thế này là những dòng như tự dặn mình góp tiếng cho đời trong khi chiến sự vẫn leo thang hàng giờ
Một ngày còn sống
Góp tiếng mong manh
Bạn bè ngồi quanh
Tuốt sáng giáo gươm
Từng ngày đảo điên
Giết chết linh hồn
Một ngày cầu xin
Thong dong con đường
(Vẫn nhớ cuộc đời, 1972)

Con mắt quán chiếu của ông ghi nhận một không khí đô thị đầy bất trắc:
Đại bác đêm đêm dội về thành phố
Người phu quét đường dừng chổi lắng nghe. . .

Hàng vạn tấn bom trút xuống đầu làng
Hàng vạn tấn bom trút xuống ruộng đồng
Cửa nhà Việt Nam cháy đỏ cuối thôn
(Đại bác ru đêm, 1967)

và một nông thôn tan tác:
Một buổi sáng mùa xuân
Một đứa bé ra đồng
Đạp trái mìn nổ chậm
Xác không còn đôi chân
(Môt buổi sáng mùa xuân. 1969)

Trong những năm tháng đên tối đó, Trịnh Công Sơn vẫn luôn tin về sức sống Việt:
Làm sao ta giết hết những đứa con Việt Nam
Dù quê hương bóng tối
Trong tim vẫn chờ mong
Xưa ta không thù hận
Vì đâu tay ta vấy máu. . .
Cơn mơ nào vừa bừng lên trong giờ cuối
Khi viên đạn vừa cắm vào người
Tuổi trẻ Việt Nam nhìn trời sáng phương Đông ...
(Tuổi trẻ Việt Nam, 1969, đoạn điệp khúc)

Cũng trong những năm 1968-1969 đầy máu lửa ấy, Trịnh Công Sơn vẫn mơ đến ngày đất Việt thống nhất và vinh quang:
Từ Bắc vô Nam nối liền nắm tay
Ta đi từ đồng hoang vu vượt hết núi đồi
...
Rừng núi dang tay nối lại biển xa
Ta đi vòng tay lớn mãi để nối sơn hà
Mặt đất bao la
Anh em ta về
Gặp nhau mừng như bão cát
Quay cuồng trời rộng
Bàn tay ta nắm
Nối trọn một vòng Việt Nam
(Nối vòng tay lớn, 1968)

và giấc mơ thay đổi toàn diện:
Ta đi trong cách mạng tự hào
Ta sẽ chiếm trăm công trường
Ta xây nên nghìn phố hoà bình
Đã đến ngày dựng núi đứng lên
Khắp nước nhà nở trái vinh quang
(Việt Nam ơi hãy vùng lên, 1969)

Ông mơ:
Khi đất nước tôi thanh bình
Tôi sẽ đi không ngừng
Sài Gòn ra Trung
Hà Nội vô Nam
Tôi đi chung cuộc mừng. . .
Mọi người ra phố mời rao nụ cười
(Tôi sẽ đi thăm, 1967)

[PhanGiaHien]

Một tâm hồn, một tấm lòng với người Việt, với sự yên bình của đất nước. Nhưng Trịnh Công Sơn vẫn chịu những búa rìu công kích của một thời ấu trĩ. Nhiều tác phẩm của ông bị suy diễn, bị quy chụp, ông sống âm thầm lặng lẽ nhiều năm nhưng vẫn toả sáng trong lòng người yêu thơ yêu nhạc.

Nhà văn Nguyễn Quang Sáng cho biết, ngày ấy "đi đâu, bất cứ nơi nào, trong nước hay ngoài nước, nơi nào có người Việt, là nơi đó tôi được nghe nhạc Sơn". nhà thơ Nguyễn Duy kể rằng, ở dọc Trường Sơn, bộ đội miền Bắc cũng đã nghe tình ca của Trịnh. Nhà văn Nguyễn Văn Thọ cũng kể lại những hồi ức về ngày đầu tiên nghe nhạc Trịnh. Anh nói: Nhạc Trịnh như làn gió khởi xa xăm đâu đó, tách khỏi hằn thù trận mạc, tha thiết một tình yêu đồng loại, giống nòi, yêu bạn bè, hoà bình, đạo lý.

Trịnh Công Sơn là người sáng tác đa dạng và phong phú, nhưng luôn mang một đấu ấn riêng rất khó trộn lẫn. Một trong những dấu ấn đó là đến từ ca từ của ông . Dù ông có viết tình ca như trong Tình xa (1966-1967), Tình sầu (1965) với những câu bất hủ:
Tình yêu như trái phá
Con tìm mù loà...

Nắng thuỷ tinh (1963), Tưởng rằng đã quên(1972)... Hay thậm chí trong những bài hát có vẻ "tuyên truyền" như Ước mơ về dòng điện (1980) vẫn là những câu vẫn mang đậm chất Trịnh:
Dòng điện như dòng sông
Cho đời một tấm lòng
Đi qua những con đường
Hẹn hò cùng nhà máy
Chăm lo những đồng xanh

Ít người biết Trịnh Công Sơn còn sáng tác cả nhạc thiếu nhi với những câu hát gần gủi với đồng dao như bài :Mẹ đi vắng (1982) hoặc Vì bé ngoan:
Bờ a ba là ba của bé
Mờ e me là mẹ của em
Lờ a la ba không la mắng
Đờ on đon mẹ không đánh đòn.

Bao trùm nhất và tận cùng nhất, Trịnh Công Sơn vẫn đau đáu về thân phận con người và tình yêu:
Mây che trên đầu và nắng trên vai
Đôi chân ta đi sông còn ở lại
Con tim yêu thương vô tình chợt gọi
Lại thấy trong ta hiện bóng con người
(Một cõi đi về, 1974)

Đúng như nhận định của nhà thơ Phạm Tiến Duật: "Gần nữa thế kỷ sáng tác, hành trình của Trịnh Công Sơn là hành trình của một trái tim yêu người, yêu giống nòi, các nhà thơ từ Nam đến Bắc đều coi anh là thi sĩ". Và không như ông tự nhận cuộc đời mình là "vết chân dã tràng", người Việt sẽ quên ông, không quên những giai điệu và lời ca của ông - thực chất là những bài thơ đậm chất con người.



Tác giả bài viết: LÊ ANH HOÀI, PGH sưu tầm

[PhanGiaHien]

"NGƯỜI TÌNH" TRỊNH CÔNG SƠN

Bảy năm Trịnh Công Sơn rời xa "cõi tạm, âm nhạc của anh vẫn vang lên ở mọi ngõ ngách đời sống người Việt. Và có lẽ nhạc Trịnh vẫn sống mãi trong tâm thức Việt. Trong hơn 600 ca khúc Trịnh Công Sơn gửi lại dâng đời, đa phần là tình ca. Từ ca khúc Ướt mi, Diễm xưa cho đến hàng trăm bản tình ca sau này, Trịnh Công Sơn đã trở thành nhạc sĩ viết tình ca dâng tặng cho nhiều thế hệ người Việt. Có thể nói Trịnh Công Sơn là người tình của cuộc đời, của con người, của thiên nhiên muôn thuở:
Mùa đông cho em nỗi buồn
Chiều em ra đứng hát kinh đầu sông
Tàn đông con nước kéo lên
Chút tình mới chớm đã viên thành...
(Đoá hoa vô thường);

hay
Chiều nay còn mưa sao em không lại
Nhớ mai trong cơn đau vùi
Làm sao có nhau, hằn lên nỗi đau
Bước chân em xin về mau
(Diá»…m xÆ°a)

v.v...

Vậy NGƯỜI TÌNH của Trịnh Công Sơn là ai? có địa chỉ không? Làm sao Trịnh có hàng trăm nhạc phẩm tuyệt vời về tình yêu như thế? Đó là câu hỏi của bạn, của tôi, mỗi khi nghĩ về Trịnh...

Tôi là người sinh sau, gặp anh Sơn khi Huế giải phóng và cùng ở trong Hội Văn nghệ Bình Trị Thiên những năm 1976-1979. Gần gủi mấy năm tôi không nghe anh kể chuyện nhiều về những mối tình của mình. Phong phanh bạn bè kể rằng anh Sơn đã một lần "cưới vợ" đầu những năm 60 của thế kỷ trước. "Người tình" của Trịnh Công Sơn khi đó là một người đẹp nổi tiếng ở Sài Gòn có tên là Th.

Hoàng Phủ Ngọc Tường kể: Cô ấy là một người Hoa. Đám cưới sang trọng.Sau đám cưới, phòng "tân hôn" của cô dâu chú rễ vẫn ở khách sạn.Bạn bè cũng nghỉ ở đó mai mới về. Đêm, mọi người cứ tưởng Trịnh sẽ có một đêm "động phòng" hạnh phúc, nhưng trong khuya bỗng Trịnh Công Sơn chạy sang xin nằm ngủ với bạn... Không hiểu thông tin ấy chính xác đến mức nào. Những lần gặp anh tôi không dám hỏi. Theo nhà văn Bửu Ý, người bạn rất thân của Trịnh, chính xác thì Trịnh Công Sơn đã hai lần tính chuyện "cưới vợ". Cả hai lần đều sau 1975. Lần thứ nhất là năm 1983, Trịnh Công Sơn chuẩn bị cưới người phụ nữ có tên là C.N.N sống ở Paris, Pháp. Từ Sài Gòn, Trịnh đã gởi thư cho Bửu Ý ngày 30/7/1983 rằng "Moi sẽ làm đám cứới trong tháng tới.Cố gắng vào thì vui hơn", nhưng dự định cưới vợ lần ấy của Trịnh đã không thành.

Năm 1990, Trịnh Công Sơn lại tổ chức cưới vợ, người phụ nữ này là V.A, lễ cưới đã chuẩn bị xong, cô dâu đã may áo cưới, nhưng đến phút cuối không hiểu tại sao anh lại khước từ hạnh phúc.Ngoài những "người đẹp" C.N.N, V.A, có một cô gái Nhật Bản tên là Michiko yêu Trịnh tha thiết, và Trịnh cũng yêu. Theo Hoàng Phủ Ngọc Tường trong cuốn bút ký "Trịnh Công Sơn-Cây đàn lia của Hoàng tử bé" (Nhà xuất bản Trẻ năm 2005) thì: Nhiều thiếu nữ, "fan" của nhạc Trịnh Công Sơn vẫn lui tới với anh hàng ngày, tìm thấy ở anh một tình bạn vong niên thật dễ thông cảm, vừa là một người tình lãng du của mọi lứa tuổi. Nhiều bạn gái, trong đó có những người tình cũ của anh đã trở về thăm anh như thăm lại nỗi cô đơn bẩm sinh khi người ta còn trẻ". Trong đó có cô gái Nhật Bản Yosshii Michico, người đã quyết định bỏ ra ba năm học tiếng Việt để nói chuyện được với Trịnh và hiểu được ca từ Trịnh Công Sơn.Và làm luận văn cao học về nhạc phản chiến Trịnh Công Sơn. Trịnh cũng có một năm tháng yêu một ca sĩ Hà Nội và đã viết những bài hát riêng cho ca sĩ này thể hiện. Trinh Công Sơn thổ lộ: "Phải cám ơn H.N vì nàng đã làm cho mình không chỉ tồn tại như một kẻ nhắc vở đến từ quá khứ".

Nhưng tất cả cuộc tình đều không đi đến kết quả. Nên kết cục Trịnh Công Sơn đã đi vào cõi vĩnh hằng một mình như khi mẹ sinh ra ! Nên, trong tình yêu Trịnh mãi mãi vẫn là chàng lãng tử cô độc "Từng người tình bỏ ta đi như những dòng sông nhỏ"...

[PhanGiaHien]

Đó là những "vị hôn thê chưa cưới" còn ngưòi tình tâm tưởng góp phần làm nên sức lắng đọng bền bỉ của âm nhạc Trịnh Công Sơn có lẽ không ai biết hết được ngoài anh ra. Những năm 1962-1964 để tránh đi quân dịch, Trịnh Công Sơn rời Huế thi vào trường Sư phạm Quy Nhơn, và học trong hai năm. Ở Thành phố biển xinh đẹp này. Trịnh đã sáng tác một loạt bản tình ca nổi tiếng như "Biển nhớ", "Nhìn những mùa thu đi" "Nắng thủy tinh" "Chiều một mình qua phố" "Cát bụi"...gây kinh ngạc và sự thán phục của công chúng. Nhưng không biết "người đẹp" nào đã gieo mầm cho những hứng khởi âm nhạc vô giá này? Cho có tài liệu nào nói đến chuyện này, ngưng tôi tin rằng chắc phải có, vì chuyện "giai nhân gọi tài tử" là chuyện thường tình xưa nay.

Nhưng nếu tính "người tình" tâm hồn của Trịnh Công Sơn phải kể đến Bích Diễm, Khánh Ly. Sau ca khúc "Ướt mi", đầu thập niên 60 ở Huế, Trịnh Công Sơn đã rung động theo hình ảnh một thiếu nữ mảnh mai, con của một giáo sư dạy Pháp văn: Ngô Vũ Bích Diễm. Hình ảnh này sẽ vương lại mãi trong trái tim ông như một vết thương thành vết sẹo giữa cuộc đời. Nghe người Huế đồn nhau rằng, Diễm xinh đẹp, đài các lắm. Nàng theo bạn bè học sinh xuống đường bị cảnh sát bắt giam. Ca khúc nổi tiếng "Diễm xưa" ra đời, một ca khúc đánh dấu đặc biệt trong đời của Trịnh và tồn tại lâu bền.
Mưa vẫn mưa bay trên tầng tháp cổ
Dài tay em mấy thuở mắt xanh xao
Nghe lá thu mưa reo mòn gót nhỏ
Đường dài hun hút cho mắt thêm sầu
(Diá»…m xÆ°a)

Diễm xưa đã trở thành một hình dung từ chỉ cái đẹp nhạc Trịnh mà không biết bao nhiêu thương nhân Việt đã lấy để đặt tên cho quán của mình.Hỏi về chuyện Diễm xưa, Trịnh Công Sơn trả lời rằng: "Ngày xưa dường như cả thế hệ tôi là vậy, yêu một mái tóc, một dáng hình, một ngày chỉ cần nhìn thấy mặt nhau, thấy em qua khung cửa sổ là cả ngày thấy vui". Trong ca khúc Diễm xưa có đoạn ca từ bất tử;
Mưa vẫn hay mưa cho đời biển động
Làm sao em biết bia đá không đau
Xin hãy cho mưa qua miền đất rộng
Ngày sau sỏi đá cũng cần có nhau.

Ấy là triết lý cuộc đời, triết lý Thiền mà Trịnh Công Sơn đã phát hiện ra từ khi còn rất trẻ

[NuSinh]

Tưởng nhớ nhạc sỹ Trịnh Công Sơn nhân kỷ niệm 8 năm ngày ông mất , là một người rất thích và tôn thờ nhạc Trịnh như một thánh nhạc của Việt nam..bởi trong nhạc của ông có tẩt cả triết lý của cuộc đời và của tình yêu , Cám ơn Ông đã để lại cho đời dòng nhạc tuyệt vời này ..Xin Thắp cho Nhạc Sỹ Trịnh Công Sơn một nén nhang thơm nhân ngày giổ của ông Ngày 1/4/2009

[NuSinh]

Là chút hồng phai

Chẳng có gì đâu em ở lại
Một chút cỏ hoa giữa tâm hồn
Tâm hồn một chút hồn cỏ lá
Cỏ lá tâm hồn một chiếc hôn
Chiếc hôn xưa ấy là hôn cũ
Đã phai mờ trên những lối đi
Đường về là gió, là mưa, là bão lũ
Nhưng gót chân em vẫn ấm áp một lời thề
Cứ ấm áp cho gót chân hồng mãi
Hồng như chiếc hôn cũ đã tàn phai
Em ơi em ạ hồng mất dấu
Sẽ mất dấu hoài giữa hư không
Hư không là gì hư không nhỉ
Là chút hồng phai chút hoài nghi
Hoài nghi là chiếc hôn có lẽ
Đã tàn phai quá giữa đường về

Thơ của Trịnh Công Sơn

[ThuSinh]

Cám ơn anh PGH đã bỏ nhiều công sức sưu tầm để mọi người đuợc đoc lại một cách tổng quát cuộc đời và tác phẩm của cố Nhạc Sĩ TCS. NuSinh cũng có nhận xét rất sâu sắc. Cầu chúc các bạn nhiều niềm vui.

Thân,
ThuSinh

_________________
Trói gà không chặt!
Nếu không thi đỗ thì chưa hà rầm.